Ses Stratejileri

Ses dalgalarını kullanarak avlanan balıklara yem olma durumundaki diğer balıklar, düşmanlarını aldatabilme kabiliyetine sahip olarak yaratılmışlardır. Onların sahip olduğu bu hususiyetlerin, bazı askeri tekniklere ilham kaynağı olması meselenin dikkat çekici yanıdır.

Katil balinalar, spermeçet balinaları, yunuslar ve köpek balıkları, denizler âleminin en mükemmel avcıları olarak bilinirler. Bu balıklar, ses dalgaları yayma ve yayılan ses dalgasının ava çarpıp—geri dönme müddetini ölçerek avın yerini tesbit etme esasına dayanan "sonar sistemini" kullanmak suretiyle avlanırlar. Bu usulle yeri tespit edilen balık, avcı balığın yaydığı kuvvetli ve kesif ses dalgaları ile sersemletilerek yakalanır.

Bu balıklarla birlikte yarasaların da kullandığı ve askeri radar ve sonarın ilham kaynağı olan sonar sistemi, "sesle yer tesbiti" prensibi üzerine kuruludur. Sanki öğretilmişcesine bu mekanizmayı kullanan hayvanlar ve bunlardan ilham alınarak yapılan makinalar aktif şekilde ses dalgaları yayarlar ve akseden sesleri kendilerine göre değerlendirerek avın yerini tesbit ederler.

Ses dalgaları ile yer tesbitinin avcı açısından bazı mahsurları bulunmaktadır. Birincisi avın hemen tesbit edebileceği enerji neşretmesidir. Avın kulaklarının da aynı duyarlıkta olmasıyla mümkün olabilen bu tesbit neticesinde av, avcıyı, onun kendisini tesbit edebildiği müddetin yarısı kadar bir sürede tesbit edebilmektedir. Bunun sebebi ise yayılan ses dalgalarının ava ulaştıktan sonra avcıya geri dönmesidir. Ava daha önce tesbit imkânı veren bu teknik denizaltılarda, avcının avlanmasına sebebiyet verebileceği için tehlikeli bulunmakta ve pek tercih edilmemektedir.

Bu teknikle avlanan balinalar için ikinci dezavantaj, avın, kendisine ulaşan ses dalgalarının hepsini balinaya geri aksettir-memesidir. Bu durumda ses dalgalarının bir kısmı başka istikametlere gittiği için balinaya ulaşamamakta, bir kısmı ise balık tarafından absorbe edilerek geri gönderilmemektedir. Bir balinanın ses dalgaları ancak birkaç santimetrelik dalga boyuna sahiptir. Avın dalga boyuyla yakalanma sınırının dışında bulunması av etrafında daha fazla ses dalgasının dağılmasına sebeb olmaktadır. Bu durumda balina, avın, ses dalgalarını işitip, hemen kimlik tesbiti yapması ve balina kendisini yakalamadan evvel izini kaybettirmesi gibi üstünlüklerine, bazen boyun eğme durumunda kalmaktadır.

Aynı problem, denizaltı takibindeki gemiler ve air—kraft radarlar için de bahis mevzuudur. Denizaltılar "hidrofon" adı verilen pasif kulakları, birçok askeri air—kraft ise radar sinyallerini haber veren geliştirilmiş alıcıları sayesinde "radar tuzaklarına" karşı hazırlıklı bulunurlar.

Tabiatta ise, Arctiiade familyasında olan güveler, bir yarasanın ses dalgalarını işittikleri zaman, radar taarruzu altındaki muharip pilotlar gibi davranırlar. Normal olarak, yarasaların oldukça uzağından uçarlar. Eğer yarasalar yaklaşmaya devam edip, taarruza geçecek olurlarsa; zeminde saklanmak için "pike" gibi zor ve tehlikeli bir inişe geçerler. Kurtulabilmeleri için kullandıkları en son çare ise, ultrasonik tiz sesler yayarak yarasanın ses dalgalarının akislerinde parazitlenmeye sebeb olmaktır. Balıkların, balinaların yaydığı ses dalgalarına karşı böyle bir taktik kullanıp kullanmadıkları henüz bilinmemektedir.

Bu hüküm mürekkep balığı, ahtapot ve nautilus için geçerli değildir. Çünkü bu canlılar bir rahmet eseri olarak, balinaların avlarını sersemletmede kullandıkları kesif ses dalgalarından zarar görmeyecek şekilde yaratılmışlardır. Bununla beraber, balinalar karşısında müdafaasız oldukları söylenemez. Kâinatta herşeyde kudret ve merhametiyle tasarrufda bulunan Zat, onlara "sinsilik" silahını vermiştir. Hususiyetle mürekkep balığının vücudu sonar dalgalarını çok az aksettirdiğinden bunları tesbit etmek oldukça zordur. Bu sebeble air—kraft ve denizaltı mühendislerinin kullandıkları maddenin ses dalgasını yutma, radar ve sonara karşı hassas olma gibi hususiyetlere haiz olması istenmektedir. Bombardıman uçakları da, radara karşı hassas iplikler ihtiva eden plastikten inşaa edilmektedir.

Nautilus ve mürekkep balığı gibi balıklar bir balinanın ses dalgalarından da gizlenebilirler. Denizaltıların da kullandığı bu "gizlenme tekniği", Yüce Yaratıcı tarafından bu balıklara, deniz yüzüne yakın olarak yüzme veya farklı sıcaklık ve tuzluluktaki su kütlelerinin sınırlarında durma şeklinde ilham edilmiştir. Bu durum, balinanın ses dalgaları üzerinde, ava çarpıp dönen ölü ses dalgalarını bastıran kuvvetli ekoların husulüne sebeb olur. Gizlenmede başka bir yol ise deniz dibine yakın olarak yaşamaktır ki, ahtapotlar ve avcı balığı gibi yükselmeye yarayan "tank sistemi" olmayan balıklar bu yolu kullanmak suretiyle hayatlarını devam ettirmektedirler.

Herşeye rağmen, eğer balinalar avlarını tesbit edip, saldırmaya muvaffak olurlarsa; av, balina için güzel bir yemek olduğunu balina bilinceye kadar kullanmaktan korktuğu ve kullanılması kendisi için de çok tehlikeli olan "gürültülü davranış" tekniğine başvurur. Çok hızlı dönüşlerle ses dalgalarına engel olabilecek bir su anaforu meydana getirmeye çalışır. Bazı balıklarla,

mürekkep balığının ayrıca balinalara kendilerini hiç lezzetli olmayan balıklar olarak tanıtabilmeleri, balinaların ikaz işaretlerini taklid etme veya her ikisini de aynı anda yapabilme kabiliyetleri vardır.

Kâinat kitabının hayvanlar âlemi sahifesinin, denizaltı canlıları satırının, okunabilen bu harfleri o kadar ibretli hadiselerle doludur ki, onlardan herhangi birine bakan bir kimse, onları bu kadar sanatlı olarak yaratan Zat'ın karşısında acizliğini itiraf etmekten kendini alamayacaktır.

Suad URAL