Savunma Sistemlerinde Yeni Buud

Size masmavi bir elma ikram edilseydi ne yapardınız? Ya, siyah üzerine kırmızı benekli bir portakalı o güzelim sarı olanlara duyduğunuz iştahla alıp yemeye cesaret edebilir miydiniz? Israr üzerine azıcık tattığınızda iğrenç bir tadı olduğunu farketseniz, hele bir de zehirlenip hastanelere düşseniz, artık her acayip renkli meyve görüşünüzde fersah fersah kaçacağınızdan şüphe edilir mi?

İnsanlarda olan bu hisler diğer canlılar için de geçerlidir. Tadı bozuk veya zehirli böceklerin bir kısmı göz alıcı renklerle bezendikleri, adeta dikkat çekmek için ellerinden geleni yaptıkları görülmektedir. Buna karşılık aynı hususiyete sahip bir güve çeşidi, aksine kendisini kıymık parçasına benzeterek kamufle etmektedir. Böceklerin ilk bakışta birbirine zıt görünen bu davranışları hikmet gözüyle incelendiğinde her bir davranışın kendine has faydaları olduğu görülecektir. Canlıların farklı ve yeni gördükleri nesnelere karşı doğuştan gelen çekingenlikleri onları zararlı şeylerden koruyucu bir histir. Tecrübeler sığırcık kuşu ve civcivlerin kendilerine sunulan boyalı solucanlar yerine daima normalleri yemeyi tercih ettiklerini göstermiştir. Apaçık bir lütuf olan bu temyiz kabiliyeti onları tabiattaki zehirli solucanları yemekten kurtarmaktadır.

Değişik yollarla kendini ortaya çıkarma hissi (renk, şekil, koku v.s) ve neticede kendini gösterme, düşmanlarına zararlı olduklarını öğretmeyi kolaylaştırır ve düşmanlarının unutkanlıklarını azaltır.

Böylece birkaç deneme-yanılmadan sonra düşmanları bu cazip renkli hayvanların yenilemeyeceğini öğrenirler. Tropik kurbağa ile karakurbağa, düşmanlarından bu şekilde korunur. Gerçek bir hayvandan çok, bir oyuncağı andıran bu canlıların vücudunda şu ana kadar bilinen en güçlü biyolojik zehir mevcuttur. Bu zehirin, tadına birisi bakacak olsa kalbi durabilir, felce düçar olur veya saniyeler içinde sinir sisteminin hayati merkezleri çalışmaz hale gelebilir. Zehirli böcekler müdafaa sistemlerinin temelini oluşturan zehirli tatsız ve acı maddeleri değişik yollarla elde ederler. Bir kısmı hususi bezlerde sentez edilirken çoğu değişik şekillerde bitkilerden toplanıp vücutlarında biriktirilir.

Parlak renkli hayvanların bazı fertleri ise kontrast renkli çizgilerle süslenmişlerdir. Yakında bakıldığında oldukça bariz olan zürafa tırtılı gibi böcekler, uzaktan, şaşılacak kadar zor fark edilmektedir. Bu renklilik onu düşmanlarından korur.

Görüldüğü gibi bu hayvanlar, farklı ve dikkat çekici görünüşleriyle canlıların ortak bir karakterini çok iyi kullanarak bilinen savunma sistemlerine yeni bir buud kazandırmaktadırlar. Parlağıyla-soluğuyla, iğnelisiyle-dikenlisiyle bütün canlılar alemi incelenecek olursa, insan, en mükemmel bir savunma ve silah sistemleri sergisiyle karşı karşıya olduğu hissine kapılacaktır. Burada fert fert her bir canlı itaatkâr bir askere; her bir tür aynı silahları kuşanmış bir bölüğe; bütün canlılar da yüz binlerce bölüğü ve sayısı rakamlara zor sığan mevcuduyla çok büyük, ama düzenli bir orduya benzemektedir. Eğer gerçekten hayat bir mücadele olsaydı yetiştirdiğimiz hayvan ve bitkilerimizden değişik silahlarla mukabele görecektik. Belki de ağaçtaki elmaya uzanırken dikenlerle, yumurtayı alalım derken yırtıcı gagalarla engellenecektik.

New Scientist’ten derleyen: Taner Sağlam