Kitaplar Arasında

Bir, iki, üç değil; çok yerde ve birden fazla şunu duymu­şumdur: ‘Bir zamanlar edebiyatla ilgiliydim; roman okur, hatta yazma çabası içinde oldu­ğum şiirlerim vardı. Bıraktım; simdi daha çok düşünce merkezli okumalar içindeyim. Yani roman, hikâye-öykü ve şiir okumalarım geri­de kaldı. Edebiyat, asıl değil, bir çerez olma­lı. Belki zihinsel yorgunluktan sıyrılmak için boş vakitlerde bir roman okunabilir, ancak okuma serüvenini edebiyata ayarlamak doğ­ru değil.’

Sahi, bunlar hangi edebiyatı(roman-öykü-hikâye-şiir) ve kimi okumuşlar? Doğrusu okudukları kitap ve isimlerin ‘edebiyat’ olup olmadıkları tartışılır. ideolojilerin emrine verilmiş ve adeta bir kürsü vazifesi gören me­tinleri ‘edebiyat’ bilenler, kısa bir süre sonra bu metinlerin gerçeklikten kopukluğunu gö­rüyor ve bir daha bunlara geri dönme gereğini duymuyorlar. An­cak bir yanılgı içinde yaşayıp, bunu seslendirdiklerini fark etmiyorlar.

Okudukları metinleri, ‘edebi­yatın kendisi’ olarak görmek yanlış olduğu gibi bir daha bu metinleri okumamayı, ‘edebiyatın gereksiz­liği’ şeklinde sunmak da büyük bir hata. Aslında onlar ‘edebiyatla hiç karşılaşmamışlardır ve geri dönmek istemedikleri yer de, ‘edebiyat’ değildir. Dar alanlara kilitle­nen zihinleri, biraz daha bağımlı hale getir­mek adına ortaya konulan melankolik ve arabesk metinler ‘edebiyat’ olamaz. Edebi­yat, bu metinlerin ötesinde bambaşka bir şeydir; var olan gerçekliği dar alanın mantığına yaklaştıran, onun kalıbına uyarlayan metinlerle ne bir benzerliği ne de yakınlığı vardır. Edebî metinler, insan ve hayatın saf halleriyle buluşurlar; çelişki, trajedi ve para­doksal bir yapıya yakın duran insana dairliği gösteren ayna vazifesini görürler. Karamazof Kardeşlerde, şeytansı ve meleksi yönleri­mizin fotoğrafını görürken, Dirilişte, uyanır­ken insanı uyaran vicdanın, insanı insan kıl­mada oynadığı rolü okuyoruz. Ne Karamazof Kardeşler, ne de Diriliş, dar alanları seslendirmiyor; insanı ve hayatı işaretliyor.

‘Sosyal bilim’ diyebileceğimiz bir başlı­ğın altında değerlendirilen kitaplar ise, hayatı ve insanı, yazarın yaslandı­ğı, durduğu ve beslendiği yere göre tanımlar ve sınırlı bir alanın içine çeker­ler. Bu metinlerin yazan, durduğu yerden, gördüklerini veya görmek istediklerini gös­terirken, edebiyatçının ise, hayatı tanımla­mak gibi bir kaygısı yok, tanımlamadığı için de sınırlandırmaz; sadece bütün açıklığıyla gösterir. Aslında edebiyat dışındaki metin­ler, bir anlamda içeriklerini okuyucuya daya­tırken (tavsiye niteliğinde olsa bile), edebî metinlerin hemen kullanıma sokulacak am­balajlı reçeteleri yoktur.

Peki, edebiyatın nasıl bir faydası var, ne isimize yarar? Doğrusu edebiyatın nesnel bir karşılığı yok; görünür ve yükselen değerlerin çevrelediği kaygıların tatminini getirmiyor. Ancak diğer okumalardan çok daha önemli bir şey yapıyor: Okuyucuyu, başkasının, biri­nin veya bir yerlerin çizgisine sıkıştır­mıyor; okuyucunun biricikliğini uya­rarak, kendisiyle ve hayatla yüzleş­mesini sağlıyor. Okuyucuyu çok daha fazla önemsiyor, onu tercihinde öz­gür bırakıyor. Okuyucu, edebiyatla, içine doğduğu nesnel gerçekliği farkediyor ve kendince bir tanımlama çabasına girişiyor. Belki acı çekiyor ama hayatı anlamlı kılma gibi insanî bir kaygının sahibi oluyor. Böylelikle basit, lütfedilmiş kimliklerin, kavga­ların, sevgilerin figürü olmaktan kur­tuluyor.

Bütün bunları. Edebiyat ikliminde Seya­hat isimli bir hikâye seçkisinden hareketle söylüyoruz. Edebiyat iklimine girmenin, ora­da yaşamanın gerekliliğine işaret etmek amacını taşıyan bu yazının, edebiyata dair zi­hinlerde var olan müphem tanımların zemi­nini yoklamak gibi bir niyeti de var.

Evet, Edebiyat ikliminde Seyahat, Sızıntı’da yayınlanan hikâyelerin bir araya getirilmesiyle oluşmuş.Bir hikâye kitabı; kurgu üzerine kurulu öykü olmaktan çok, yazarın veya bir üçüncü şahsın yaşadıklarının hikâye edilmesiyle oluşan metinler, Edebiyat ikli­minde Seyahati meydana getirmiş. Birden fazla baskı yapan bu kitabın sizi biraz daha edebiyatın içine çekeceğine inanıyoruz.!