İyonizan Işınlar

Işınları fizik hususiyetlerine göre bir tasnife tâbi tuttuğumuz zaman onları iki guruba ayırabiliriz:

1- Absorbe oldukları ortamda “dolaylı” veya “dolaysız” olarak iyonizasyona sebep olan ışınlar (İyonizan ışınlar)

2 İyonizasyona sebep olmayan ışın­lar.

Yazımızın konusunu iyonizan ışınlar teşkil etmektedir.

İyonizan ışınlar deyince aklımıza Röntgen ışınları; Alfa, Beta ve Gamma ışın­ları; Proton, sikloproton ve proton-sinkrotonlar ve nötronlar, vb., gelmektedir.

Bugün hekimlik sahasında tabiî rad­yoaktif elemanlardan başka, sunî radyoak­tif elemanlar (radyoizotoplar) da kullanıl­maktadır. Radyoizotopların tıp ilmi dışında­ki alanlarda da sık olarak kullanılışı, bol miktarda elde edilebilmeleri birçok insan­ları ve diğer canlıları İyonizan ışınlarla kar­şı karşıya getirmektedir.

İyonizan ışınların tıp alanında kulla­nılması ile hastalıkların teşhislerinde yeni imkânlar ortaya konmuştur. Değişik kim­yevî maddelerle birleştirilen bu ışınlar (radyoizotoplar) farklı dokulara gitmekte ve orada oturarak radi oaktivite neşretmek­te ve özel cihazlar yardımı ile bunlar tesbit edilerek dokuların özellikleri ve hasta olup olmadıkları anlaşılmaktadır.

İyonizan ışınların ilme katkıları ya­nında -ehil olmayan ellerde kullanılması ise insanlar ve diğer canlılar üzerinde dönüşü olmayan tehlikeleri de taşımaktadır. Bir ta­raftan röntgen ışınlan, tabiî ve sunî radyo-aktif elemanlardan çıkan ışınlar, diğer ta­raftan da atom bombasının keşfi ve bunun evvela 16 Temmuz 1945’te New Mexico’da deneme maksadıyla; 6 Ağustos 1945’te Hiroşima’da ve 9 Ağustos 1945 te Nagazaki’de harp sırasında patlatılmaları ve bundan sonra da çeşitli gizli ve açık denemele­rin yapıla gelmekte olması bunların çeşitli zararlı tesirlerini de beraberinde getirmek­tedir.

İyonizan ışınların canlılar (tek hücre­liler, bitkiler, hayvanlar ve insanlar) üzeri­ne zararlı tesirleri; bilhassa deney hayvan­ları üzerine kötü tesirlerine ait pek çok araştırma yapılmıştır.

İyonizan ışınlara maruz kalan insan­ları 4 grupta toplayabiliriz;

a) Radyoterapi (röntgen tedavisi) ga­yesi ile iyonizan ışınlara maruz kalan has­talarda husule gelen değişiklikler.

b)-Teşhis ve tedavi amacıyla bu ışın­ları kullanan hekim, hemşire ve diğer tıp personelinde husule gelen değişiklikler.

c) Atom merkezleri, laboratuarlar ve endüstri kollarında çalışanların maruz kaldıkları değişiklikler

ç) Harplerde patlatılan bombalardan çıkan iyonizan ışınlara maruz kalanlar.

Devamlı olarak İyonizan ışınlara ma­ruz kalan canlıda absorbe edilen enerji ile doğru orantılı” olarak artan ve ölümle ne­ticelenen değişmeler görülür.

Işınlama sırasında:

1- Bir anda fazla miktarda iyonizan enerjinin absorbsıyonu hücrelerin muhtelif kısımlarım harab ederek onların derhal Ölümüne sebep olur.

2- Hücrenin santrozom denilen kıs­mındaki bir harabiyetin görülmesi halinde hücre bölünmesi olamaz ve hücre çoğalamaz.

3- Hücrenin hareket merkezi harab-olursa hareketi durur.

4- Hücre çekirdek ağı harab olursa kromozomların bölünmesi olmaz.

5- Sitoplâzmanın bir yerinin zedelen­mesi durumunda hücre gelişmesi durur.

İyonizan ışınların en çok etkilediği sistemlerden biri kan sistemidir. Bu sistem­de ortaya çıkardığı hasara ait yerli ve ya­bancı kaynaklarda pek çok yayınlar var­dır. Kan kanserinin bu ışınlarla temasa ge­lenlerde fazla olduğu bilinmektedir. 1945 senesinde Japonya’da patlatılan atom bombalarından sonra sağ kalanlarda yapılan ça­lışmalarda, bombanın patladığı sahanın 4–5 kilometre çevresinde sağ kalanlarda sonra­dan kanser vakalarına çokça rastlanmıştır. Bombanın patlamasından 9 yıl sonra bile o bölgede kanser vakaları diğer bölgelere gö­re fazla bulunmuştur.

Netice olarak şunu söyleyebiliriz: İyonizan ışınların canlılar üzerine zararlı tesirleri vardır. İlme yardımı olması bakı­mından ise büyük faydalar sağlamaktadır. Öyle ise bunu kullanan kişinin karakteri önemlidir. İnsanlığın yararına kullanırsa nükleer santraliar ve atom denizaltıları yapılabilir. Zalimin elindeki bir silah ise ancak insanlığa fenalık getirir.