Deprem Tahminlerinde Yeni Bir Adım

İnsanoğlu sürekli bir arayış içinde... Gün geçmiyor ki ilim dünyası yeni bir icadla çalkalanmasın. Bir asır öncesine kadar kaplumbağa süratiyle ilerleyen teknoloji, asrımızda korkunç bir hıza erişmiş bulunuyor. Tabiata hükmetmek uğruna kendini teknolojinin cazibesine kaptıran insanoğlu, onunla el ele sürekli yeni fetihler peşinde koşarak bilinmezleri çözmeye, tehlikeli olanları da bertaraf etmeye çalışmaktadır.

Tabiatın en büyük afetlerinden birisi de depremdir. insanlık tarihinin bilinen ilk devrelerinden beri sürekli olarak insanları tehdit eden, bazen bir ilahi adalet misali insanlar üzerine inen, nice medeniyetleri insanlarıyla birlikte hâk ile yeksan eden deprem, günümüzde de bu hususiyetini korumaktadır. Tabiatta insanın hâkim olamadığı hâdiselerden biri, belki de birincisi olan deprem meselesinin çözümünde yeni bir adım atıldı. Üstün hususiyetlere sahip olan ve arz içindeki her hareketi önceden tahmin etmeye bir ışık tutan bu yeni icada Fobes cihazı adı verilmiştir.

Bu sahada yapılan araştırmalar neticesinde ilk defa Fred Homuth adlı araştırıcı, fıberoptikleri deprem tahminlerinde kullanmak için, arz kabuğunda oluşan en küçük hareketleri süper hassasiyetle ölçebilen bir alet geliştirdi.

Bu cihaz, milimetrenin on milyarda biri kadar küçük olan bir titreşimi rahatlıkla kaydedebilmektedir. Yani Türkiye uzunluğunun yaklaşık iki katı kadar olan Los Angeles ve New York arası 4822 km. lik mesafenin herhangi bir yerinde yarım milimetrelik bir titreşimi hassas bir şekilde kaydedebilmektedir.

FOBES (Fiber Optik Bore Hole Earth Straimater) cihazı, şekilde görüldüğü gibi zeminden 60—150 metre aşağıya yerleştirilir. Bu derinlikte genleşme neticesi satıhta meydana gelen gürültülere rastlanmaz. Fiberlerden birisi Fobes'in dış tarafına sarılmış, ikincisi ise Fobes'in içine sarılıp referans olarak iş görmektedir. (PH metrelerdeki elektrotda olduğu gibi.) Gönderilen lazer ışığı ikiye ayrılıp iki fiber boyunca yol alır. Arz hareketlerinden gelen basınç Fobes'in dış kısmındaki fiberin uzunluğunu değiştirir. Bunun neticesinde iki fiberin dalga boyu sayısında meydana gelen fark, kayadaki titreşim miktarını gösterir.

Diğer titreşim aletlerinden farklı olarak Fobes'in bakîm için zeminden çıkarılması gerekmez. Cihazın mucidi olan araştırmacı Fred Homuth, cihazın en az yüz yıl bozulmadan kalabileceğini iddia etmektedir.

Sadece hareketleri tesbit ederek depremleri önceden haber vermekle kalmayıp Fobes, aynı zamanda petrolü bulmakta, yeraltındaki nükleer patlamaları tesbit etmekte, nükleer artıkların saklanması için en uygun sahaların zemin stabilitlerinin ölçülmesini de hassasiyetle kaydedebilmektedir.

Böylece musibet olarak bilinen deprem gibi birçok hadise, binlerce hikmetinin yanında, aynı zamanda ilim ve tekniğin gelişmesi için birer kırbaç vazifesi görmektedir.

İnsan,kendisine bahşedilen düşünebilme, analiz ve sentez yapabilme kabiliyeti sayesinde daha çok badireleri aşacak, anlaşılmazları anlaşılır hale getirecektir. Fakat ilmin sonsuza varan yolu üzerinde karşısına çıkan yine sonsuz meseleleri çözmeye çalışan insan bunda başarılı olsa bile bu faaliyetlerinin Özünde gizli bulunan hikmeti göremediği ve onun kulağına fısıldadığı hakikati anlayamadığı müddetçe yapılan bütün faaliyetler bir süre sonra onun için mânâsını kaybedecektir. Gerçek kaşif, sebeb—netice münasebeti üzerine kurulan dünyada; insanı, akıl ve irade vasıtasıyla meseleleri çözmeye sevk eden gücü idrak edebilendir.

Jeo. Müh. N. Bayhan