Topraktaki Solucan Yolu

Ziya Deniz

Solucanların toprağın içinde açtıkları yollarla suyun emilimini kolaylaştırdıklarını, böylece de verimliliğini artırdıklarını biliyoruz. Peki solucanların toprakta açtıkları yollar, karınca yuvalarındaki gibi, ana yollar ve ona bağlı tâlî yollardan mı oluşuyor, yoksa çok daha farklı bir şekil mi arzediyor?

Toprağın suyunu ileten gözenek sistemini ortaya çıkarmaya çalışan bilim adamları için solucan yollarının yapısı son derece ehemmiyetlidir. Çünkü solucan yolları, suların akmasında âdetâ otoban rolü oynamakta, deliklerin büyük olması nispetinde yeraltı sularına karışan suyun nispeti fazlalaşmakta, delikli yapıdan mahrum topraklarda ise su emilemediği gibi erozyon da görülmektedir.

Bugüne kadar yapılan çalışmalarda topraktaki solucan yollarının yapısının nasıl oluştuğu tam olarak tespit edilememişti. Çünkü alınan bir toprak örneğinin yapısı hiç bozulmadan tespit edilemiyordu. Bu problem, yeni geliştirilen bir metotla aşıldı. Yapılan deneyde silindir bir kap içine alınan toprak örneğine solucanlar yerleştirildi. Tam 13 gün bekletildikten sonra toprak sütunun tabaka tabaka radyografisi alındı. Bu iki boyutlu radyografilerdeki bilgiler birleştirilerek üç boyutlu bir şekil elde edildi.

Böylelikle solucanların yolları tam olarak ortaya çıkarılmış oldu. Neticede solucanların açtıkları tünellerin yapısının homojenlikten oldukça uzak olduğu görüldü. Ayrıca tünellerin her tarafı birbirine bağlı değildi. Yollar yer yer toprakla tıkanmıştı. Böyle bir yapı ise suyun emilimi için çok daha elverişliydi. Bu sayede gelen su, yolun tıkandığı yerde biraz birikip daha küçük deliklere de sızabilmekte, böylelikle suyun toprağa daha iyi nüfuzu mümkün olmaktadır.

Toprak ekolojisinde solucan yollarının bile tesadüfi olmadığı, bu muhteşem nizam içinde bir yeri bulunduğu insanı tefekkür ufkuna çekip mest ediyor.