Spirallerden Demet

Tarık Çelik

Spiral şekil sadece enteresan ve matematik bir hadise değildir, bir noktanın çevresinde dönerek bundan uzaklaşan ve yaklaşan hareket veya şekildir.

Spiral, tabiatta da sıkça görülen olgunlaşma devrelerinde ortaya çıkan biçimdir. Galaksilerden, salyangozlara ve türlü bitkilere kadar yer alır.

Yunanlı tabiatçı Anaxagoras bile eşyalar dünyasının, sonsuz küçüklükteki yüksek yapılı değişik elementlerden oluştuğunu yazmış ve bu eşyaların tohumlarının da girdaplı bir şekilde harekete sahip olduğunu söylemiştir.

Yaşlanmış spiral biçimli fosil ammonitlerin kabukları ve yine fosil foraminefer'ler milyonlarca yıl sonra bile bu canlıların büyüme safhaları hakkında bilgi verir.Ammonitlerin kireçten yapılmış yuvaları, canlı geliştikçe büyümüş ve kabuk mesafeleri ise artan logaritmik bir spiral meydana getirmiştir. Canlı o dönemde kabuğun en dış kısmında bulunurdu. Gelişme canlıyla doğru orantılı olmuştur. Argonaut'in (küçük ahtopot) sadece dişileri kabuk yapar, bölmeli olmayıp, karbonattan da değildir. Malzemesi sümüksü bir maddedir. Dişi yumurtalarını bunun içinde korur.

Spiral kelebeklerin gıda aldıkları uzantılarında da bulunur. Bazı tropik türlerde bu hortumlar çiçeğe 25 cm. kadar girebilir. Bu uzantı uçuşta engel olacağından kıvrılarak hareket eder. Aşçı sineğinin, suya değen yaprakların alt sathına bıraktığı yumurtalar da, spiral haldedir. Çıplak salyangozlar da (evsiz) bu iplikçikleri bırakırlar, evlerini teşkil etmeden önce yumurta kordonlarını şerit şeklinde bırakırlar.

Karaib denizindeki bir deniz solucanı, baş kısmında taşıdığı spiral şeklinde dizilmiş uzantılarını periyodik dalgalanmalarla sallayarak avlanır. Spiral şekil tentaküllerin dengeli dağılmasını sağlar ve gıda yüklü su, taranır. Tehlikede, solucan hemen yuvasına geri çekilir. Bir süngerin spiral biçimi, Alglerde kloroplastların spiral dağılması da çok plânlı bir dağılma gösterdiğinden ışık her hâlukârda yakalanabilir

Gökyüzünde spiral olan M-S1 çift spiral galaksisinde ve matematik kanunların uygulanışında bilgisayarda spiraller oluşur. Subatomal (atomaltı) parçaların elektrik yüklü halde spiral hareketleri, manyetik saha etkisi mevcuttur. Kuzey Amerika yerlilerinin spiral şeklinde mağara takvimi, onların da bu harika şekillerden itham aldığını göstermektedir.

Bitkiler aleminde spiral biçim, gelişme ve büyümenin mühim bir parçasıdır. Spiral halde tomurcuklarda, dar bir mekânda birçok çiçek korunur ve küçük bir hareketle açılırlar. Çoğu bitki güneşe doğru spiral halde döner ve birçok yaprak güneş ışığını en iyi kullanabilmek için çamlarda olduğu gibi spiral halde bulunur.

Asmalı sarmaşık bitkileri, uç uzantıları bir duvar veya çite eriştiğinde bu kısmı hızla spiral hareketle sararlar. Böylece elastiki spiral bir yay oluşur. Makro alemdeki, bu harika plânı mikro alemde de aynı mükemmellikle görmek mümkündür. Elektron mikroskobunda görülen sümüksü mantarlar bunun tipik misalidir.

Röntgen filminde büyük bir deniz kabuğunun iç kısmındaki harika spiral mimari görülmektedir. Merkezde, kulağımızda olduğu gibi spiral bir zar görülür. Kulağımızdaki spiral organ içinde bulunan Korti organcığında bulunan alıcı tüyler, sesleri elektrik akımı halinde beyne verirler.

Yağmur ormanlarında yaşayan bir cennet kuşunun erkeğine ait gösterişli tüyler, dikkatle bakıldığında çok ince tetiklerin spiral şeklinde katlanmasıyla dokunduğu görülür.

Salyangoz yuvaları kesin geometrik kanunlara göre yapılmıştır. Genetik ilâhi programa uygun olarak her hücre zamanında bütünden haberdardır. Çoğunlukla kabuklar sağa döner, çok azı ise sola dönüktür. Seker molekülleri sağ yönde biçimlenir. Aminoasitler ise sol yönde spiral çizerler. Atmosfer hadiselerindeki programlarda da değişik spirallere rastlanmaktadır. Ağaçları söken hortumlar, kumulonimbus bulutları gibi dünyamıza ait şekiller yanında Merih'deki kızıl çöl üzerindeki gezegenin, ters yönlü hareket neticesinde meydana gelen girdaplar, ve okyanuslardaki farklı Özellikteki suların meydana getirdiği anaforların şekli hep aynı sanatı gösterir. Bütün canlıların temel yapı taşı olan hücre içindeki fihriste hükmünde olan DNA molekülü de Kudreti Sonsuz sanatkârın mikroalemdeki en mükemmel spiral sistemlerinden biridir.