Söğüt Ağacının Sırlı Mücadelesi

Söğüt ağacı ve bu ağaçlar üzerinde yaşayan böcekler üzerinde yürütülen araştırmalar canlılar arasında çok sıkı bir muvazenenin varlığını bir defa daha ortaya çıkardı. Kalifornia'nın Sierra Nevada dağlarında yetişen söğüt ağaçları farklı miktarlarda, fenol glikozid (Salisilin) adlı zehirli bir madde sentezlerler. Bu maddenin söğüt ağacını, üzerinde yaşayan parazitlerden koruduğu bilinmekteydi. Dolayısıyla ne kadar fazla salisin üretirlerse, söğüt ağaçlarının hayatta kalma şansları o nisbette artacaktır.

Chrysomela aenicollis isimli böcekte ise beklenenin aksi olduğu görüldü. Bu böcek salisini bünyesinde değiştirir ve sırt bezlerinde salisil aldehit şeklinde depolar. Böcekler herhangi bir tehlikeyi hissettiğinde son derece tiksindirici kokuya sahip Salisil aldehiti ifraz ederler. Kısacası söğüt ağacının kendisini böcekten korumak için sentezlediği salisini böcek, vücudunda değiştirerek aynı maksat için kullanır. Kalifornia Üniversitesinden bir grub ilim adamı araştırmada kullanmak üzere Chrysomelid böceklerinden savunma maddesi olarak iş gören salisil aldehidi uzaklaştırdılar. Üretilen salisinin miktarı, birinde fazla diğerinde az iki söğüt ağacı seçildi. Savunma maddesi olmayan böcekler bu ağaçlara bırakıldı. Çok miktarda salisin üreten ağaçda yaşayan böcekler daha fazla salisil aldehit sentezledi. Dolayısıyla daha fazla sayıda böcek hayatta kalma şansına sahip oldu. Az salisin üreten söğüt ağacındaki böceklerin yaşama şansı daha düşükdü. Diğer bir tecrübede ekologlar farklı miktarlarda salisin üreten söğüt ağaçlarının sürgün ve yapraklarını ağaçdan uzaklaştırdılar. Fazla salisin hasıl eden söğüt ağaçları chrysomelid böceklerinin saldırısına daha fazla maruz kaldılar. Ayrıca chrysomelid hariç diğer zararlı böceklerin yaşayamadığı yüksek yerlerde yetişen söğüt ağaçlarının çıkardığı salisin miktarıyla bu böceklerin sayısı arasında doğru orantılı bir münasebet beklenirken aksi görüldü. Düşük miktarda salisin üreten söğüt ağaçlarının etraflarında kendilerine zarar veren böceklerin sayısı yüksek olduğunda bile söğüt ağacı sayısında bir azalma müşahede edilmedi.

Şuursuz olan bu canlıların kendilerini koruma yolunda sergiledikleri gayeli hareketlerin ardında, bir şuurlu El'in varlığını düşünmek gerekmez mi?

New Scientist'den derleyen

Mustafa Temiz