Sigara ile Alakalı Hastalıklar

Bu yazımızda sigara ile alâkalı hastalıkları sistematize etmeğe çalışacağız. Sigaranın yanan ucunda hasıl olan zehirli maddeler, solunum yollarında ve başka organlarda kana karışması yoluyla, diğer iç ve dış faktörlerle birleşerek birçok hastalıkları oluştururlar; en mühimleri şunlardır:

1.Solunum Sistemi Hastalıkları:

A.Akciğer Kanserleri: Sigara dumanının yanması ile oluşan ve 40 türlü karsinojen (kanser yapıcı) olduğu tesbit edilen toksik maddeler, tahriş edici ve kimyevi etkileri İle küçük bronşları daraltır ve bronş epitelindeki kirpikçiklerin normal hareketlerini durdururlar. Sonuçta bronşlardan salgılanan mukus dışarı atılamayıp akciğerlerde birikerek öksürüğe sebep olur. Akciğerlerden atılamayan karsinojen maddeler, zamanla ciğer zarlarını tahriş ederek, diğer risk faktörleriyle birlikte kanserleri oluştururlar. Akciğer kanserleri sigara içenlerde, içmeyenlerden 45 kez fazla bulunmuştur. Sigara içenlerde görülen akciğer kanserleri çoğunlukla küçük hücreli tiptedirler. Bu türlerde tedavisiz ortalama hayat süresi 1 yıldır.

B. Kronik Bronşit: Amfizem ve Diğer Akciğer Hastalıkları : Solunan hava ile akciğerlere giren 10 mikrondan küçük yabancı maddeler, normalde bronş epitellerindeki kirpikçiklerin hareketleriyle dışarı atılırlar. Bu olaya ciğerlerin arınma etkisi denir. Sigara dumanındaki toksik maddelerin tahriş edici etkisi, kirpikçiklerin hareketlerini bozarak arınma etkisini azaltır.

Havadan giren yabancı maddeler ile dumandaki toksik maddelerin yaptığı karışım, zamanla küçük solunum yollarının ucundaki alveollerin (keseciklerin) elastikiyetini bozar ve tahrişe uğrayan bu küçük solunum yollarında yer yer tıkanıklıklar oluşur. Yeterli oksijen ile beslenemeyen ve yapı bozuklukları gösteren böyle ciğerlerde mikroplar daha kolay üreyerek kronik bronşit veya amfizem ortaya çıkar. Özellikle Alfa—1 antitripsin yetersizliği olanlarda bu risk çok daha fazladır.

Kronik bronşit ve amfizem, sigara içmeyenlerde %10, içenlerde ise %87 oranında bulunmuştur. Sigara içen gençlerde, henüz hiçbir hastalık belirtisi görülmediği halde, yapılan tetkikler sonucu küçük solunum yolları ve alveollerde bozukluklar görülmüştür. Bir tek sigara içilmesiyle solunum yollarında yaklaşık 4 saat süren bir direnç artması görülmüştür. Çocuklardaki kronik bronşitin büyük bir kısmı, anne ve babanın sigara içmesinden ileri gelmektedir. O halde sigara içen bir veli, kendi sağlığı ile birlikte çocuğunun sağlığını da tehlikeye atmış oluyor.

2. Kalb ve Damar Hastalıkları

Sigaradan kana geçen nikotin, böbrek üstü bezinden epinefrin ve katekolamin maddelerinin salgılarını arttırarak kan damarlarını daraltır ve kan basıncını yükseltir. Nikotin kandaki serbest yağ asitlerini de arttırarak trombositleri birleştirir ve kanda pıhtıları oluşturur. Diğer taraftan karbon-monoksit de kan yağlarını arttırır ve artan bu yağlar bazen damar cidarlarında çöküntüler teşkil eder.

Sigara içenlerin kanında yükselen nikotin ve karbonmonoksitin oluşturduğu pıhtılar, bulunduğu yerlere göre çeşitli damar hastalıklarına zemin hazırlar. Mesela ince koroner damarların tıkanması ile kalb krişleri, bacak damarlarının tıkanması ile bazen bacağın kesilmesine kadar giden çeşitli damar hastalıkları, beyindeki ince damarların tıkanması ile felçler hatta bazen âni ölümler, sigara içenlerde içmeyenlere oranla sıktır.

3. Hazım Sistemi Hastalıkları :

Kana karışan nikotin, pankreasın dış salgılarını azaltır, dolayısıyla sodyum bikarbonat azalmış olur. Ayrıca nikotin midenin asit miktarını arttırır. Böylece çift etki ile mide asiti daha da artmış olacağından, mide ülserleri sigara içenlerde 6 kez fazla görülür.

Devamlı olarak yağlı, kızartma, acı yiyen ve alkol kullanan sigara tiryakilerinde yemek borusu, mide, barsak ve pankreas kanserleri diğer kişilerden daha sık görülür. Safra kesesi taşı bulunan sigara tiryakilerinde de kanser nisbeti diğer kişilerden daha yüksektir. Devamlı alkol kullanan ve sıcak yiyen, sıcak içen sigara tiryakilerinde boğaz kanserleri, sigara içmeyenlerden 2-3 kat fazladır.

4. Mesane Kanserleri

Sigara dumanında mevcut 40 tür karsinojen maddenin büyük bir kısmı akciğerlerden kana geçmekte ve buradan da idrar ile atılmaktadır. Böbreklerden damla damla süzülen idrar, mesanede birikir ve mesane dolunca dışarı atılır, işte uzun yıllar mesanede biriken karsinojen maddeler, diğer faktörlerle birlikte mesane kanserlerini oluştururlar.

Yapılan araştırmalara göre, 25 yıl evvel sigara içenlerde mesane kanserleri sigara içmeyenlere oranla 3 misli fazla iken, bugün bu oran 4 misline çıkmıştır. Keza içilen sigara miktarı ne kadar fazla ise, mesane kanserlerinin teşekkülü için geçen zaman o kadar kısalmaktadır.

5. Diğer Hastalıklar:

A. Göz Hastalıkları: Sigara dumanında mevcut toksik maddeler syanitler kana geçerek, özellikle B₁₂ vitamini yetersiz bulunan kişilerde, görme sinirini etkiler. Göz tembelliği denen şekilde görme gücünde azalmalar ortaya çıkar.

B. Diş Eti İltihapları: Sigara dumanındaki maddeler, vücuttaki C vitaminini tahrip eder ve diş eti iltihaplarını oluşturur; daha erken diş çekimlerine sebep olur. Bu bakımdan sigarayı bırakamayanlara, günde bir C vitamini tableti almaları ya da taze meyveleri sık yemeleri tavsiye edilir.

C. Kan Şekeri Durumu: Günde bir paket ve daha fazla sigara içenlerde, kan şekerinin yükseldiği, sigara kesilince normale düşdüğü ve fakat tekrar içilince kan şekerinin de yükseldiği Dr. M.G. Berry tarafından ifade edilmiştir. Bu tesbitlere göre, şeker hastalarının sigara kullanmamaları gerekir.

Gün geçtikçe hava kirliliğinin arttığı çağımızda, özellikle çocuklarda sigara tahribatı daha seri olduğundan, sigara ile savaşta, sayın velilerin ve sayın öğretmenlerin önderliği beklenmektedir. Zira çocuklar büyükleri örnek alma ve onları taklit etme eğilimindedirler.