Podofoni "Değişik Bir Haberleşme"

Linguistik (Dilbilim)e göre dil, canlı varlıklar veya fertler arasında haberleşme aracı olmaya yarayan ve muhtelif fikirlere uygunluk teşkil eden bir işaretler sistemi olarak tarif edilmektedir’.¹

Guilio Bertoniye göre

“Mimik bir dildir; gülmek bir dildir; gözyaşları bir dildir. Bundan hareketle resim ve müzik de birer haberleşme sistemidir. Trafik işaretleri, kuşların ötüşü, maymunların ve geyiklerin çığlık sesleri, arıların raksı, karıncaların antenlerini birbirine sürtmeleri gibi bütün bu semiyolojik vakıaların her biri birer dildir” ²

İşte bu dil tarifleri ışığında denebilir ki Meriones Pachyuromys ve Psammomys (Gerbillidae, Rodentia) gibi çöl kemirgenlerinin dili, ağızları ve ayaklarıyla çıkarmış oldukları vokal sonor ve ultrasonor seslerden müteşekkildir. Bu çöl kemirgenleri, ses telleri Larinks (gırtlak) burun ağız boşluklarıyla vokal sesler, dişlerini birbirine, ayaklarını da toprağa ritmik bir şekilde vurmak suretiyle sonor ses çıkarırlar. Bu vokal ve sonor seslerin semantik bir değeri (ifade ettiği birer manası) vardır. Bu diş ve ayak vuruşlarının ne manaya geldiği sonogramda elde edilen A. B, C, D, E ve F tipi ses kayıtları şeklinde aşağıda verilmiştir. A tip ses yayınında frekans 4 KHz ile 56 KHz arasında olup çok geniştir. Buna karşılık modülasyon yani sesin en düşük ve en yüksek frekansları arasındaki fark birkaç KHz olup zayıftır. Sesin frekansı tesadüfi değildir. Ağızdan ıslık şeklinde çıkan bu vokal ses, hayvanın heyecan halinde olduğunu gösterir. Heyecan arttıkça ses daha da keskinleşir.

B tipi ses uzun ıslık şeklinde olup 100 ms’lik bir zaman süresine sahiptir. Devamlı surette bu sesler ultra sonordur ve sesi çıkaran hayvanın üreme davranışı halinde olduğunu gösterir.

C tipi ses, bir ıslığın arkasından bir diş gıcırtısı şeklinde çıkar. Bu ıslıklar ahenklidir. Birkaç saniyede yüzlerce ms’lik ses çıkışına sahiptir. Bu ses hayvanın saldırıya Uğradığını gösterir.

D tipi sesler, insan aksırığına benzer. Bunların sesli haberleşmede bir rolü yoktur.

E tipi sesler, dişlerin birbirine vurulması suretiyle meydana gelen seslerdir. İki diş vuruşu arasındaki zaman ortalama 25 ms’dir. Bu sesler saldırgan bir hayvanın durumunu gösterir.³

F tipi ses çıkaran Meriones türü çöl fareleri ayaklarını toprağa vurmak suretiyle ahenkli sonor sesler çıkarırlar. Bu seslere “podofon”, bu tip haberleşmeye de “podofoni” adı verilir. Podofonlar düzenli ve düzensiz olmak üzere ikiye ayrılır. Düzenli podofonlar insicamlı ve intizamlı bir yapıya sahiptir. Düzensiz podofonlarda ise ayak vuruş sayısı nisbeten seyrek olup yapısı komplekstir. Düzenli podofonlar yeknesak yapıda olup hususiyet arzeder, hayvanın çevreyle irtibatını sağlar ve bu hadise birkaç saniyeden birkaç saate kadar sürebilir.

Bu sonor ses yayınlarının biyolojik bir manaya sahip olduğuna dair görüşler yenidir. Bununla beraber podofonların fiziki yapısı, hayvanların yerinin tayin edilmesine ve ne kadar uzakta bulunduğunu hemcinslerine bildirmesine imkan sağlar.

Bu sonor ses işaretleri, aynı zamanda hayvanın bir yerde mevcut olduğunu, eşini çağırdığını veya yuvaya saldırı yapıldığını bildiren işaretlerdir. Podofonlar, bu hayvanların üremesinde önemli bir rol oynarlar. Genelde erkek meriones, podofon çıkarmada büyük bir istidada sahiptir. Merioneslerin arka ayaklarıyla toprağa vurarak çıkarmış olduğu ritmik ayak sesi olan podofonlar, fertler arasında haberleşmede önemli bir role sahip basma-kalıp yapıyı ihtiva ederler. Bu açıdan türün biyolojik hayatında büyük bir ehemmiyeti haizdirler. Podofoni çöl hayatında uzmanlaşmış olan kemirici (rongeur) lerde çok faydalıdır ve bu kemiricilerin yayılma alanı, çölde yaşamayan kemiricilerinkinden çok daha geniştir.⁴

İşte Meriones, Pachyuromys, Psammomys gibi çöl kemiricilerinin dişlerini vurmak suretiyle ağızlarından çıkardıkları vokal sesler ile arka ayaklarını toprağı vurmak suretiyle çıkardıkları ritmik sonor sesler, bilinen fonksiyonlarının yanı sıra kimbilir daha nice bilinmeyen hakikatlere işaret etmektedirler.

Fuad BAYRAMOĞLU

KAYNAKLAR

1- Georgas Mounin, Clefs pour La Linguistigue, Paris, Editions Seghers, 1968, s. 29

2- A.g.e., s.30

3-M. Bridelance, Mammalia 1989- 53(1): s.7-9

4- P. Bridelance ve M. Pailette, Mammalia 1983-

49(2) s.161-171