Pamuk Arıları Devriye Geziyor

Birçok hayvan yaşadığı ortamı korumanın mücadelesini verir. Pamuk arılarının erkek bireyleri de sadece bir cinsel fert olarak kalmayıp, bu arada diğer canlı bireylerine karşı hayatlarını idame ettirdikleri yer olan "teriloryum"un da koruma görevini yapmaktadırlar.

Genellikle tanınan balarısı yanında, 500'ün üzerinde yabanî arı türünün varlığı bilinmektedir. Bunlarla farklı yerlerde ilkbahardan sonbahara kadar ki periyotta karşılaşmak mümkündür. Bazen pamuk arıları, yabanarısı ve değişik sinek türleriyle karıştırılır. Bu türün birçok bireyi tek olarak yaşar. Her dişi fert kendi yuvasını bizzat kendisi yapar. Kuluçkayı ise yine erkeğin herhangi bir yardımı olmadan kendisi üstlenir. Pamuk arısının (Anthidium maricatum) dişi bireyi yuvasını yapmak için yünlü bir bitki olan Stachis byzantina'dan yararlanır. Bu bitkinin yünlü kısımlarını sıyırıp yuvarlak topçuklar halinde yuvalarına taşırlar. Bu davranışlarından dolayı bunlara "pamuk arıları" ismi verilmiştir.

Pamuk arıları yaklaşık bal arısı büyüklüğünde olup sarı-siyah çizgilidir ve havada süzülerek durabilmektedirler. Dişi bireyler çiçek tozu (polen) ve nektarını sadece birkaç bitkiden toplarlar. Genellikle de sıcak-kuru iklimde ve biraz çorak topraklarda yetişen lavanta çiçeği, mercanköşk ve biberiye gibi ballıbabagillerden (Labiatae) olan bitkileri tercih ederler. Bu bitkiler bahçe ve parklarda da güzel ve hoş kokularından dolayı yetiştirilirler. Bu yüzden pamuk arılan (tahrip olan) tabii çevreler yerine çoğunluk olarak park ve bahçelerde yerleşmeyi tercih ederler.

Araştırmacılar çalışmalarının büyük bir bölümünü Freidburg'taki bir botanik bahçesinde, yalnızca bir populasyon üzerinde gerçekleştirdiler. Bu çalışmalarda pamuk arılarının uçuş zamanının Haziran-Ağustos arasında bir kaç bitki türünden polen ve nektar toplaması, bu türün sosyal sisteminin bir çözümleyicisi olarak dikkati çekmiştir. Erkek bireylerin dişilerle karşılaşma ihtimalleri burada yüksektir. Ayrıca bu böceklerin tercih ettikleri bitkiler demetler halinde gelişir. Bu populasyonun yetişkin bireyleri, böyle bir bitki demetini başka erkek bireylere karşı koruma altına alırlar ve burayı kendilerine ekolojik habitat (teritoryum) olarak sınırlandırırlar. Teritoryumda bekleyen erkek bireyler buradaki bitkilerin çiçeklerinden nektar emerler, bununla beraber özel nektar ihtiyaçları teritoryumun küçük bir parçasında bulunur.

Teritoryumda, ev sahipleri orada bulundukları zamanın %80 ini uçarak geçirirler. Söz konusu bitkilerin kapladığı bu alan 1-3 m2yi geçmez. Bu alan üzerindeki kısa-düz-çizgisel uçuşlarını, dikey uçuş gösterileri ve çiçeklerin dalları arasındaki süzülme uçuşları takip eder. Böylece kendi teritoryumlarında "devriye" görevlerini yapmış olurlar. Erkek birey, ortalama saatte iki kez, kendi teritoryumunu diğer pamuk arılarının erkek bireylerine karşı korumak zorundadır. Üstelik davetsiz misafir olarak gelen hemcinslerine saldırarak bir topak olup beraber yere düşerler ve mücadele çoğunlukla ev sahibinin galibiyetiyle biter.

Diğer böcek türleri de bu teritoryuma gelir. Mesela; bal arısı geldiğinde burada erkek birey tarafından yakalanır ve dışarıya taşınır. Bal arısı ilk girdiğinde ev sahibi erkek pamuk arısı hareketlerini hızlandırır ve davetsiz misafire vurmaya başlar. Bu davranış bal arılarının yarıdan fazlasını kaçırır, kaçmayanlar ise teritoryum üzerinde biraz uçarak bir çiçeğin dalına konar. Bunlar ev sahibince belirlenir ve daha şiddetli bir saldıraya uğratılırlar. Üstelik bu tip saldırıya uğrayan arıların %2'si kanatlarını kaybeder. Ev sahibi erkek bireylerin her türlü böceğe saldırmadıkları gözlenmiştir. Mesela bunlar yaprak bitini, yusufçuğu, havada süzülüp duran bazı sinekleri görmezlikten gelmektedir. Yani nektar ve polenlerine dokunmayan böceklere herhangi bir müdahalede bulunmamaktadırlar.

Teritoryumu koruma görevi yapan bu devriyeler yakalanarak teritoryum gözlenmiş ve buradaki bal anlarının sayılarında artma ortaya çıkmıştır. Bir saat kadar tutuklu kalan devriye pamuk arısı serbest bırakıldığında, zaman kaybetmeden görevine dönmekte ve buradaki yabancıları uzaklaştırmaya girişmektedir. Ayrıca erkeklerin tutuklu kaldığı sıralarda, dişiler bu alanda bal almak için kondukları çiçeklerde, normalden daha uzun bir zaman kaybettikleri de gözlenmiştir. Yine erkek bireylerin görev yaptığı teritoryumlarda, çiçeklerdeki bal içeriğinin de fazla olduğu belirlenmiştir.

Şu halde biyolojik kâinatın dev formüllerinde çok küçük bir değere sahip olan bu canlıcıklar, fıtratın terazisini dengede tutma konusunda işbaşındalar.