Okyanus Derinliklerindeki Hayat Yelpazesi

OKYANUS DERİNLİKLERİNDEKİ HAYAT YELPAZESİ

Okyanusların derin olmayan kısımlarında hızlı bir hayat mevcuttur. Avlarını kovalayan veya peşindeki düşmandan kaçan binlerce canlının bu hızlı kovalamacası, derinliklere inildikçe yerini sakinliğe bırakır. Mercan adalarının vadilerinden aşağılara gittikçe “kamuflaj”, “aldatma” ve “tuzak” tekniklerinde artış görülür. Minik yaratıkların uğrak yeri olan buralarda yaşayan mahlûklar, deniz dibi âlemindeki organik atıklardan ve mikroskobik hayvanlardan ibaret çorbaya benzer koyu karışımı elekten geçirerek veya ölen komşularını ortalıktan kaldırarak beslenirler. Böylece hem denizler kokuşmaktan korunur hem de azami iktisat kanunu ile hiçbir şey israf edilmemiş olur.

Buradaki tipik canlılardan birisi akrep balığıdır. Deniz bitkileriyle kaplı kayaların ve loş ışıkların arasında kollarıyla gövdesini kapatarak avını bekleyen koyu denli akrep balığını fark etmek gerçekten çok güçtür. Bildiğimiz akrep gibi zehirli olan bu balık, yaklaşık 30 cm boyundadır ve Güney Pasifik’te, Fiji yakınlarındaki 18 metre derinliğindeki mercan resiflerinde yaşar. “Resim-1”.

Aynı yerde pusuya yatan daha birçok yaratık da mevcuttur. Hımbıl hımbıl hareket eden, küçük bir topa benzeyen kurbağa balığı bunlardan biridir. Etrafından geçen avlarını bu balık oldukça enteresan bir usulle yakalar. Aniden suyu emen balık, meydana gelen su akımı içinde birkaç santim öteden geçen balıkları bile göz açıp kapayıncaya kadar yakalayıverir.

FİLTRE YOLUYLA BESLENENLER

Bir tas çorbaya kanaat edenler misali, bazı deniz dibi yaratıkları da okyanus tasından süzdükleri minicik planktonlarla iktifa etmektedirler. Bizim gözle zor gördüğümüz minicik planktonları tek tek ayıklamak mümkün olmadığından, bu tip hayvanların suyu süzen solungaç gibi organlarına, gıdaları tutucu birer elek gibi çalışan hususi taraklar verilerek aciz hayvanın beslenmesi temin edilmiştir. Bu tür bir canlı olan kabuklu hayvanın açılmış hali, “Resim2”de görülmektedir. Resimdeki dev tarakların mavi rengi ise alglerden kaynaklanmaktadır. Dikenli cütre balığının dış yüzeyini kaplayan pürüzlü uzantılar, içindeki renkler hakkında hiçbir ipucu vermezler “Resim-3”.

YIRTICILAR

Resiflerin garip sakinlerinden birisi de “tavus pisisi” denilen bir yaratıktır. Karayip açıklarındaki deniz dibinde, kuma gömülen bu hayvanın gözleri yukarıda kalır ve kendisine 360 dereceye yakın bir görüş açısı kazandırır “Resim-4”. Bir tür fener balığı olan “Resim-5”teki yaratık ise, burnunun üzerinde solucana benzeyen bir uzantıyı, gafil aylarını yakalamak için yem olarak kullanır. Bu ince ve şeffaf uzantı, derideki bir oyuk içinde gizlidir. Solucan şeklindeki bu uzantı sallanınca buna aldanan küçük balıklar fener balığının ağzının önüne kadar gelir, bu sırada açılan koca ağzın meydana getirdiği anaforla bir an duraklayan av şaşkın haldeyken kendini midede buluverir.

LEŞ YİYİCİLER

Bir resif, artıklarla hayatını sürdürenler için birebirdir. Başka hayvanların kabukları içinde yaşayan kırmızı yengeç, savaşlarda ölü ve yaralıları toplayan sıhhiye memurlarına benzeyen bu tür bir yaratıktır “Resim-6”. Kırmızı dudaklı yarasa balığı da kırmızı yengeç gibi geceleri avlanır “Resim-7’. Öne arkaya, paytak paytak yüzen bu balık da deniz dibi âlemindeki hayat yelpazesine göz alıcı bir renk katmaktadır. Bu kadar garip mahlukatın yaratılış, beslenme, savunma ve ekolojik bütünlüklerini, bütün kompleks veçhelerine rağmen, tesadüflere vermek ne kadar garip, değil mi?

SAİD ELMAS

KAYNAKLAR

- Brown, W. G., “Ocean Low Life”, İnternational Wildlife, March-April 1993, ss.52-7

“Life in the Deep”, Discover Nov. 1993, ss.126-131