Küçük Kuşlarda Sekerek Uçma

Kuş denince aklımıza daima, uçan yaratıklar gelir. Uçma gibi çok zor bir işi kolaylıkla yapabilmeleri ve hayatlarını sürdürebilmeleri için, Kudreti ve İlmi Sonsuz Rabbimiz her türlü donanımı en ince ayrıntısına kadar kuşlara ihsan etmiştir. Kas yapıları, iskelet, kanat ve tüylerinin hususiyeti gibi birçok anatomik yapı yanında farklı büyüklükteki ve farklı tiplerdeki bu kuşlara değişik uçma tekniklerini öğreterek bu aciz fakat muhteşem varlıklarla Rabbimiz ilmini ve kudretini göstermiştir.
Büyük akbaba, kartal ve kanat açtıklarında üç metreyi bulan albatrosların uçma teknikleri ile küçük kuşların uçma teknikleri birbirinden farklılıklar gösterir. Hepsi kuş olduğu halde farklı kuş tiplerindeki farklı uçuş teknikleri, Yaratıcı'nın ilminin zenginliğinin ve kudretinin sınırsızlığının bir işaretidir.

Küçük kuşların uçuşunu seyrederken bir özelliği fark etmişsinizdir. Kuş sürekli kanat çırpmamakta, birkaç metre kanat çırpışından sonra kanatlarını katlamakta, sonra tekrar çırpmaktadır. Kuşun kanat ucunun çizdiği yörünge Şekil 1'de gösterilmiştir. Kuş, bu tip bir kanat çırpışında biraz yükselerek ve tekrar alçalarak uçtuğu için, bu uçuşa sekerek uçma ismi verilmiştir. Serçe, baştankara ve ispinoz gibi ötücü kuşlara ait kalabalık bir kuş takımında bu tip bir uçuş tercih edilmektedir.

Acaba bu tarz uçma onlar için bir avantaj mıdır?
Bu sorunun cevabını vermek için önce kuşların uçma sırasında kaslarında çok büyük miktarda enerji harcandığını bilmemiz gerekir. Muhabbet kuşlarının uçarken, tünemeye göre altı kat daha fazla oksijen tükettikleri deneylerle göste-rilmiştir. Uçma sırasında harcanan gücü en iktisatlı ve dengeli şekilde kullanmak kuşlar için çok önemlidir. Küçük kuşlarda sürekli kanat çırpma ile fasılalı kanat çırpmanın karşılaştırması aşağıda yapılacaktır.


P=Agu3+aAku3+Bm2g2/au
Burada u kuşun uçma hızıdır. Ag kuşun gövdesinin şekli ile ilgili bir sabit, Ak ise kuşun kanatları ile ilgili diğer bir sabittir. B kuşun havada kalması ile ilgili bir sabit, m kuşun kütlesi, g ise yerçekim ivmesidir. Kuş zamanın a kadarlık bir parçasında kanat çırpmaktadır (0Kanat çırpma zaman parçacığı a artırılırsa ikinci terim artmakta, üçüncü terim ise azalmaktadır.

Gayemiz en düşük P ortalama gücünü verecek a sayısını bulmaktır. Bunun için ifadenin türevi alınıp sıfıra eşitlenirse minimum gücü verecek optimum a değeri aşağıdaki gibi elde edilir.

aopt=(B/Ak)1/2 (mg/u2)
Eğer kuşun hızı yavaşsa aopt birden büyük bir ifade olacaktır ki bu imkansızdır. Bu durumda minimum güç için kuş kanatlarını sürekli çırpmalıdır (a=1). Ama hız arttığı zaman aopt azalarak birden küçülecek ve böylece hızın karesi ile ters orantılı şekilde kanat çırpma zamanı azalacaktır. Küçük kuşların uçuşunda bu karakteristik özellik gözükmektedir. Bu kuşlar sekerek uçma sayesinde enerji tasarrufu yaparlar.

Hayvanların yapılarında olduğu gibi, hareketlerinde de en iyinin seçildiği görülmektedir. Bu tip karmaşık bir hesaplamayı kuş kendiliğinden yapamayacağına göre, böyle davranmasının ona ilham edildiğini kabul etmek daha mantıklı değil midir?

Kaynak
- R. Mc Neill Alexander, Optima for Animals, Princeton University Pres,1996.