Kontak Lensler Hakkında Bilmediklerimiz

Doç.Dr.Muvaffak Ayvaz

Bugün yeryüzünde yaklaşık olarak 35 milyon kontak lens kullanıcısı olduğu tahmin edilmektedir. 20 dolayındaki üretici firma tarafından imal edilen çeşitli tip ve malzemeden yapılmış lensler farklı özellikte olup tatbik sahaları da birbirinden ayrıdır. Kabaca “Sert ve “Yumuşak” olarak iki sınıfa ayırabileceğimiz bu elemanlardan ikinci sınıfı, su tutma kabiliyetine sahiptirler.

Gözlük yerine böyle bir görme elemanının kullanılması fikrinin ilk olarak 16. yüzyılda yaşamış olan İtalyan bilim adamı Leonardo da Vinci tarafından ortaya atıldığı sanılmaktadır. 1508 yılında onun tarafından yapılmış bir lens çizimi mevcuttur. Bundan 150 yıl sonra Fransız matematikçi ve filozofu Rene Descartes tarafından geliştirilmiş içi su dolu bir boru, gözün önüne getirilmiş ve ucu bir mercekle kapatılmıştır. 19. yüzyılın sonlarında bütün

gözü kaplayan camdan skleral lensler yapılmış, sadece gözün dış tabakasını kaplayan sentetik corneal lensler ancak 2. dünya savaşından sonra 1946 yılında Amerikalı Kevin Touchy ve Alman makina konstrüktörii Heinrich Wöhlk tarafından hemen hemen aynı zamanda geliştirilmiştir. İlk yapılanların hammaddesi plexiglas olup bunlar sert lenslerdi. Daha sonra başta kimyevi maddeler kullanılarak yumuşak lensler imal edildi. Hammaddeleri su olan yumuşak lensler bir seri zincir reaksiyon sonucu elde edilirler. Dakikada 20 bin devir yapan’ ve milimetrenin binde biri hassasiyetindeki elmas kesicilerle tesviye ile gerçekleştirilir. Başka bir üretim metodu sıvı hammaddenin döner kalıplara dökülmesi esasına dayanır. Dönme hızı, hammadde miktarı, kalıbın şekli ve malzemenin özellikleri, lensin çap ve şeklini belirler. Dönme hızı artarsa negatif lensler, azalırsa pozitif lensler elde edilir. Bunların sathı çok düzgündür. Wöhlk tarafından geliştirilen sert lenslerde ise hammadde, tanecikli yapıdaki polirnerdir. Bu madde iki cam şekil arasında eritilir ve istenen şekil verilir. 36.000 değişik cam kalıpla farklı lensler elde edilebilir..

Hangi lensin uygun olduğuna doktor ve optikçi karar verecektir. Gözün büyüklüğü, dış tabakanın profili, görme bozukluğunun cinsi, göz kapağı açıklığı ve gerilimi, gözyaşı filminin durumu ve göz anomalleri uygun merceğin seçimine tesir eden faktörlerdir.

Büyük dış tabaka kıvrımı (astigmat) veya çok kuru bir göz, yumuşak lens gerektirir. Gözyaşı, her zaman çözülmesi gereken bir bilmece olarak muammasını korur. Bununla ilgili olarak 1984 Kasımında Teksas’ta 1. Dünya Gözyaşı Konferansı yapıldı. Burada ancak bazı problemlere çözüm bulundu. Hamburg’lu göz mütehassısı ve gözyaşı araştırmacısı Dr.Helmut Opel’e göre bu konferansta ortaya çıkan neticelerden biri; gözyaşının bütün organizmayı yansıtan bir ayna hüviyetinde oluşudur. Hastalıklar hakkında buna bakarak fikir sahibi olunabilir ve teşhis edilebilir. Hormonal yapıda ve enzimlerde meydana gelen değişiklikler ve gözyaşındaki proteinlerin bileşimi kontakt lenslerin kullanılmasının uygun olup olmadığına dair işaretler taşırlar. Bozulan bir gözyaşı filmi tahrişlere ve uyumsuzluğa yol açar. Bu da üst taraftaki göz tabakalarında bozukluklara sebep olabilir. Sağlıklı bir gözyaşı filmi ise kontakt lensi kaplar ve onu gözde farkedilmez bir misafir yapar. Fakat gözyaşı sıvısından, bakteriler ve mantarlardan ileri gelen lens üzerindeki birikimler bu dostluğu bozar. Bu durum, su ihtiva eden lenslerin uzun müddet taşınmasında sıkça ortaya çıkar ve modern temizleme maddeleriyle bile uzaklaştırılamazlar karşı lens üreticileri uzun zamandanberi sert olmakla birlikte oksijeni geçirebilen bir lens arayışı içindedirler. Flor polimerinden yapılmış yeni bir sert lens, eski yumuşak lenslerden on kat daha fazla oksijen geçirgen bir yapıdadır. 3M firmasının buluşu olan bu malzeme 10 haftalık denemede uzun takma müddeti ve gece taşıması açısından incelenmiş ve protein birikimi görülmemiştir. “Kontaktlinse” dergisinin belirttiğine göre gözlerin yeni misafiri lensler alışılmışın dışındaki özellikleriyle bizi daima hayrete düşüreceklerdir.