Kitaplar Arasında

Osmanlı Devleti Tarihi

Abdurrahman Şeref Efendi, Kaynak Yayınları, İzmir 1995

Ünlü bir gazeteci, bir televizyon programında yaptığı konuşmada, Osmanlı tarihini silah ve dayatmacı bir tavırla özdeşleştirdi. Bu yak­laşım biçimi bir gerçeği yansıtıyor. O da şu:

Osmanlı’nın tarih sahnesinden çekilmesiyle birlikte Anadolu coğ­rafyasında yapılanan yeni devlet anlayışının Osmanlı’ya olan bilinen bakışının kimlere kadar tesir ettiğini gösteriyor. Osmanlı demek; “savaş, ganimet, kan, ölüm demektir” bu bakışa göre. Üç kıta gibi büyük bir coğrafyada, çok farklı etnik ve kültürel yapıya sahip un­surları bir arada tutan üst değerlerin üzerinde şekillenen bir Osmanlı gerçeği hep saklanır. Sonuçta, avamıyla, havassıyla bir yalanın ku­cağına düşüyoruz. Referanssız, köksüz ve mazisiz yetme bir neslin ülkesinde haliyle binbir problemin çıkması da tabii bir sonuç oluyor.

Birkaç yüzyıldır bizde de ‘kendi olmak’tan kaçan zihniyetlerin söz sahibi olduğu zamanlar yaşanıyor. Oysa, çok ciddi dinamiklere sahip Osmanlı devlet geleneğinin olduğu tarihî bir geçmişimiz var. Bu geçmişin çocukları olan bizler, her ne kadar böyle bir birikime kapalı yaşıyorsak da, başkaları Osmanlı gerçeğini oryantalist bir bakışla ele almak suretiyle ondan faydalanma yoluna gidiyorlar.

Birkaç çadırdan Devlet-i Âliyye’ye uzanan bir çizginin hikâyesi nedir? Bu devlet geleneğinin kültürel zemini ve tarihî geçmişi nereye dayanır? Kuruluşu, gelişimi, büyüklük ve ikbâl dönemleri nasıldır? Yükseliş ve çöküş sebepleri nelerdir?... Daha da uzayan bu sorulara bir cevap niteliğinde olan “Osmanlı Devleti Tarihi” kitabı, klasik Os­manlı tarihçiliğinin dışına çıkan bir bakışla hazırlanmış. Abdurrahman Şeref Efendi’nin “Tarih-i Devlet-i Osmaniyye” kitabının tercümesi olan bu çalışma İslâmiyet öncesinde Arapların durumu. Hulefâ-i Ftaşidin devri, İslâm devletinin gelişimi ve ihtişamı. Beylikler, Haçlı Se­ferleri, Cengiz Belâsı gibi konuları birinci bölümde işliyor, ikinci ve üçüncü bölümü de Osmanlıların beylik öncesi durumu, Osman Bey’den III. Murad Devrine kadar geçen dönemleri ele alıyor. Kitabın dördüncü bölümü ise, Osmanlı Devleti’nin şekillenişini kurumlarıyla birlikte işliyor. Osmanlı Devlet Teşkilatı, Arazilerin İdare Usulü ve Fe­odalite. Devlet Adamlarının Bazı Nitelikleri, Ulema, Edebiyat, Güzel Sanatlar, Servet, Ticaret ve İş gibi başlıklar bu bölümü oluşturan ana başlıklar. Aynı zamanda bu kitap, ‘kendi olma’ yollarını arayan Tür­kiye’ye bir çağrıdır da. Dünün, bugünün ve yarının kendilerine kazanç getirmesini isteyen bir Türkiye, tarihin bu sesine kulak vermeli. Zira Osmanlı tecrübesini göz ardı ederek, yeni doğmuş bir bebeğin çığlıklarına sığınmak çıkar yol değildir