Jeotermal Enerji

İnsanoğlu artan maddi ihtiyaçlarına karşılık, azalan tabii kaynakların yeri ne yenilerini koyabilmek için kendisine bahşedilen üstün muhakeme gücünden faydalanarak, yerin derinliklerinde saklı bulunan zenginliklerden daha iyi istifade edebilmek için yeni yeni usuller bulmaya çalışmaktadır. Jeotermal enerji, istifademize sunulan bu zenginliklerden birisi ve enerji elde etmek açısından revaçta bulunanıdır.

Jeotermal enerji, arzkabuğunun işletilebilir derinliklerinde birikmiş ısının meydana getirdiği bir enerji türüdür. Bu ısı, yeryüzüne tabii olarak sıcak su kaynakları ve buhar şeklinde veya sondajlarla çıkarılan sıcak su, sıcak su—buhar ve buhar şeklinde ulaşmaktadır.

Arzın derinliklerinde varolan bu ısı kaynağı, henüz soğumamış bir mağma kütlesi veya genç bir volkanizmaya bağlı olabilir. Yeraltına sızan yağış suları burada gözenekli ve geçirgen hususiyete sahip hazne kayalarda toplanır. Hazne kayanın, üzerinde geçirgen olmayan örtü kayası bulunur. Isı, bu şekilde, arz kabuğundaki kırık ve çatlaklar boyunca yeryüzüne ulaştığında sıcak sular oluşur.

Dünyada sürekli bir tırmanış gösteren enerji ihtiyacının büyük bir kısmı, bir süre daha fosil yakıtlar ve hidrolik enerji ile karşılanabilecektir. Petrol, kömür gibi fosil enerji kaynaklarının tükenilirliği ve enerji darboğazı insanlığı yeni enerji kaynakları bulma ve geliştirme gayreti içine sokmuştur. Bu yeni enerji kaynaklarının en uzun ömürlüsü ve yenilenebilirliği en kolay olanı jeotermal enerjidir.

Sera ısıtılmasından, elektrik üretimine, fizik tedaviden, cadde şehir ısıtmasına kadar oldukça geniş bir sahada kullanılabilen jeotermal enerjinin elde edilmesinde yepyeni gelişmeler kaydedilmektedir.

New Meksiko'da Las Alamos Milli Laboratuvarında bilim adamları suyu, yeraltındaki sıcak ve kuru kayaların arasına pompalamak suretiyle ısıtmanın yollarını aramaktadırlar.

Derinlerdeki sıcak ve kuru kayalardan faydalanmak için açılan iki tane sondaj kuyusu arasında kırıklı kayalardan müteşekkil sıcak bir bölge bulunmaktadır. Bir kuyudan yüksek basınçla pompalanan su, diğer kuyudan büyük bir tazyikle sıcak su olarak çıkmaktadır.

New Meksiko'da yapılan çalışmalarda yeraltına pompalanan 50 milyon litre suyun 40 milyon litresi 190 °C'ye kadar ısıtılabilmiştir. 10 milyon litrelik su ise kayaların içinde kaybolmuştur.

Daha sonraki pompalamalarda kaya içindeki çatlaklar su ile dolunca su kaybında azalma görülmüştür. Fakat bu sistemin en büyük dezavantajı "kabuklaşma" idi. Boruların iç çeperlerinde, kısa bir sürede bazı bileşiklerin çökelmesi sebebiyle kabuk meydana gelmekte, giderek daralan boru sonunda kapanmaktadır. Bunu bertaraf etmek için "kuyu içi eşanjör" sistemi geliştirildi. Bu da daha önce açılan kuyuya "U" şeklinde bir boru döşenerek, suyun dışardan pompalanması ve aynı suyun ısıtılmış olarak geri alınması esasına dayanıyordu.

Diğer yeni bir gelişme de Kalifomia'da İmperial vadisindeki Heber'de kurulan bir jeotermal enerji tesisinde kaydedilmiştir. Burada kullanma açısından düşük sıcaklıklardan faydalanılmaktadır. Deneme safhasındaki tesis 24 megawatt elektrik üretebilmektedir.

Tesisin çalışma sistemi şöyledir: Sıcak yeraltı suyu 13 değişik kuyudan yukarı çekilip borularla tesise gönderiliyor. Bu sıcak maden suyu tesiste borular içinde akarken sıcaklık %90 izobütan ve %10 izopentandan meydana gelen başka bir sıvıya aktarılıyor. Sıvı aldığı sıcaklıkla buharlaşarak elektrik üreten türibini çeviriyor.

Şimdiye kadar jeotermal enerji üretiminde sıcak sulardan elde edilen buhar kullanılıyordu. Yani ikinci bir sıvıdan faydalanılmıyordu. Fakat dünya üzerindeki jeotermal enerji kaynaklarının pek çoğunda elde edilen su hemen buharlaşacak kadar sıcak değildi. "Binary Technology"denilen bu yeni teknikle düşük sıcaklıktaki kaynaklardan da artık faydalanılabilmektedir.

Bu gelişmeler göstermektedir ki, insanın bütün ihtiyaçlarını karşılayacak nimetler, Yüce Yaratıcı'nın Rezzak isminin birer tecellisi olarak paketlenmiş, hazırlanmış, keşfedilip kullanılmayı beklemektedir. İnsana düşen kendisine verilen ilimle bu sırları çözmek, istifade etmek ve bütün bunları kendisine verene şükretmektir.

Jeo. Y.Müh. N. Bayhan Çoşkun Kahraman