Fen ve Teknoloji Dünyasından

GİZLİ BİR GÖL

Avustralya kıtasının doğusundaki güney kutup bölgesinde bulunan dünyanın en yaşlı buzulunun altında çok büyük bir göl keşfedildi. Eski hayat formlarının burada korunduğu tahmin ediliyor. 4 km kalınlığında bir buz tabakasının altında bulunan göl Ruslara ait Vostok Bilim İstasyonunun tam altına karşılık geliyor. Vostok gölü Antarktika kıtasının derindeki ana kaya temelin üstünde bulunuyor. Tatlı su, çamur ve asitliği yüksek akışkanlar içeren göl, 14 000 km2’lik bir alanı kaplıyor ve yer yer 500 m derinliğe ulaşıyor. Gölün yaşı yaklaşık bir milyon yıl, üzerindeki ilk buz tabakalarının yaşı ise 500 000 yıl civarında.

1974 yılında bir radar çalışması sırasında şüphelenilen Vostok gölünün varlığı 1993 yılında ERS-1 uydusunun verileriyle doğrulandı. Buzul takkenin rölyefinin incelenmesi derin su tabakalarına karşılık gelen büyük su topluluklarının varlığını gösteriyordu. Vostok istasyonunda yaklaşık kırk yıldan beri gerçekleştirilen sismik kayıtlar göllerin mevcudiyetini a posteriori olarak (önceden) teyid ediyordu. Bu göller donmuş değil: Avustralya kıtası yerkürenin derin tabakalarından yayılan jeotermik akı tarafından ısıtılıyor. Buz örtüsü ise yüzeyde hüküm süren soğuklardan onu tecrit ediyor.

Besin maddelerinin seyrekleşmesi, çok düşük sıcaklıklar ve yüksek basınçlar gölün o kadar da steril olmadığını gösteriyor. Son yıllarda Vostok’ta gerçekleştirilen mikrobiyolojik incelemeler buzullarda tek hücreli alglerin yanı sıra, mikroskobik mantarların ve aktinomisetlerin varlığını da ortaya koydu. 2400 Metre derinlikte türleri 200 000 yıldan beri devam edegelen bakteriler bulundu. Bu organizmalar yaşar durumdaydı ve metabolizmaları reaktive edilebildi.

Vostok gölündeki canlılar, çevremizdeki mikropların uğradığı iklim değişikliklerine maruz kalmadılar. Bunlar üzerindeki incelemeler enzim ve antibiyotikler alanında medikal ve endüstriyel uygulamalar bulabilecek. Fakat bir tehlike söz konusu: İklim değişimini incelemek maksadıyla üç yıldan beri Rus istasyonu civarında yapılan sondajlarla derinden buz örnekleri alınıyor. Göle kadar inip göl suyuna temas eden bu sondaj boruları göl kapalı ortamı için bir kontaminasyon riski getiriyor. Gölün özelliklerini inceleyen Cambridge Scott Kutup Araştırma Enstitüsü sondajların gölün 25 metre üzerinde durmasını tavsiye ediyor. Avustralyada kış olduğu için gölden 250 metre yukarıda sondaj çalışması durduruldu fakat tekrar başlayacak. Bu arada Antarktika Araştırmaları Bilimsel Komitesi temiz metodlarla gölden su ve tortul örneği alma programını hazırlayacak