Bunları Biliyormuydunuz?

* İbn Firnas'ın (Ö–808) Wright kardeşlerden 1023 sene önce uçağı yapıp uçmayı gerçekleştirdiğini (1.2.3).

* Cabir bin Hayyan (721–805)'ın John Dalton, Otto Hahn, Enrich Fermi ve Albert Einstein'dan 1000 sene önce Atom üzerinde çalış­malar yaparak ilk defa atomu tarif edip atom bombasının şiddetin­den bahsettiğini (4).

* İbnün Nefis (...-1288) ilk defa kan do­laşımını bulmasına rağmen bunun 16. yy.da Michael Servitüs ve W. Hervey'e mâledildiğini (5).

* Sabit Bin Kurra (835-902)'nın Aneste­ziyi ilk defa bulduğunu, Ali bin İsa (Xl.yy.)'nın ise ilk defa onu göz ameliyatlarında uygu­ladığını. Göz hakkında ilk defa müstakil bir eser hazırladığını, fakat bunun 1850 yılında Junkey'in bu­luşu gibi takdim edildiğini(6).

* Kâşânî (..1436)'nin binomal denklemleri kurup ilk defa çözmesine rağmen bunun kendisinden yıllarca sonra gelen Newton’a mâledildiğini (7).

* Batlamyus felsefe ve Astronomi görüşünü çürü­tüp modern astronominin temel kanunlarını ortaya atan Zerkali (1029 – 1087) ve Bitruci (ÖI.1217) olmasına rağmen bunun Kopernik (1473-1543) ve Kepler'e mâledilerek astro­nominin babaları unvanının verildiğini (8).

* Gök cisimlerinin elips yörüngede hareket ettiğine dair fikrin el-Birûnî'nin (973-1051) fikri olmasına rağ­men Kepler'e mâledildiğini, Kopernik'in güneş teorisinin ise İbn-i Satir (1304-1376)'dan tıpatıp kopya edildiğini (9).

* Paleontoloji (Fosil il­mi) ve sedimentolojiyi (Tor­tul ilmi) tecrübî olarak ele alıp eser veren İbn-i Sina olmasına rağ­men Albert'e (Büyük) Albert unvanını kazandırdığını(10).

* Akşemseddin (1389–1459)'nın mik­robu Pastör'den 400 sene önce keşfettiğini (11).

* İbn-i Yunus (?,1009), saat kadranının kâşifi olmasına rağmen Galile'nin kâşif gösterildiğini, Newton’dan 700 sene ön­ce fizik ve Astronomide oldukça önemli olan sarkacı da keş­fettiğini (12).

* Verem mikro­bunu buldu diyerek kendisine Nobel tıp ar­mağanı verilen R. Koçh'tan 150 sene önce verem mik­robunun Kambur Vesim (?-1761) tarafından bulunduğunu (13-14).

* İzafiyet teorisinin El-Kindi (796–866) tarafından ilk defa ortaya atıldığını, Einstein'in ise onu birkaç matematik formülle örterek sahiplendiğini (15–16–17).

Hava basıncını keşfedenin Farabî (870–950) olmasına rağmen Toriçelli olduğuna herkesin inandırıldığını(18).

* Subap, otomatik si­lindir, otomatik çeşme ve sürahilerin Cezerî (1136–1206) tarafından ilk olarak yapıldığını, aynı âlimin teo­rik olarak bilgisayar man­tığını ortaya atarak onun mucidi olmasına rağmen günümüzde Charles Babage’ye mâledildiğini. Aynı âlimin sibernetiğin de kurucusu ol­duğunu (19).

* Günümüzde Genel Jeolojik dersle­rinde üniversitelerde okutulan izosti teorisi­nin Kazvînî (1203-1283) tarafından ilk olarak ortaya atılma­sına rağmen teorinin 1950lerde Airy ve Pratt'i meşhur ettiğini (20). Aynı âlimin volkanoloji bili­minin de kurucusu ol­duğunu jeotermal alanlarla ve manyetik kuzeyin değişmesi ile ilgili ilk bilgilerin sahibi olduğunu (21).

* Yerçekimini, dünya­nın hem kendi ekseni, hem de güneş etrafında dön­düğünü dünyanın yuvar­laklığını delillerle (isbat)tesbit edip dünyanın dönüş hızını hesaplayanın Bîrûnî (973-1051) olduğunu, bu konularda Muhyiddin Arabî (1164-1240), Ebül Heysem (965-1039) gibi bilginlerin de eserleri bulunmasına rağmen Newton ve Galile (1564-1642)'nin bunları sa­hiplendiğini (22-23-24-25).

* Kaya ve fosil magnetizması veya paleomanyetizma'yı ilk defa keşfeden Birûnî olmasına rağmen 9 asır sonra 1940larda Konigsberger, E.O Theiller, T. Nogata'nın bu fikirlerin sa­hibi olarak gösterildiğini (26-27-28). Ayrıca Birunî Orojenez (dağ oluşması) ve paleocoğrafyaya ait ilk yorumları yapan ve saha jeolojisi raporu hazırlayan ilk alim olduğunu (26).

* Bütün tabiat hadise­lerini enerjiyle açıklayan fel­sefe doktrini olan Enerjitizm fikrinin bilindiği gibi Wilhem Ostvald (1553-1632)'a değil Davud-ül Kayseri'ye ait olduğunu, (29-30).

* Atomun parçala­nabileceği fikrinin ilk defa Mevlânâ ve Pir Ali Nevi tarafından ortaya atıldığını(31).

* Jeodezinin kurucu­sunun Birûnî olduğunu (32).

* İlk rasathane ve Astronomi merkezinin Hace Nasuhddin Tûsi (1201-1274) tarafından kurulduğunu (33).

* Sublimasyon, (katı halden buhar haline geçme) kalsinasyon, (ısı yardımı ile parçalanma) eritme fırınları yanında sa­yısız deney tüplerinin Cabir b. Hayyan tarafından ilk de­fa yapıldığını (34).

* Harizmî'nin (780-850) sıfır, kök ve karekök kullanıp Cebirîn temelini atarak Algoritmanın sahibi olduğunu. Lineer ve Kuadratik sistemle­ri kurarak çözümlerini ortaya koyduğunu (35).

* Maden arama usullerinden biri olan marfoloji ve bitkilerden faydalanarak ne çeşit bitkilerin hangi maden­lere işaret ettiğini ilk defa ortaya atanın İbn-i Kuteybe (829–889) ol­duğunu (36).

* Psikofizyolojinin ku­rucusunun Kindî olduğunu pozitif rasyonel sayıların El-Kerhî (1019-1029) tara­fından keşfedildiğini (37).

* Harizmi'nin Cebir ve Geometriyi ilk defa Astronomiye uygulayarak yeni Astronomi tabloları hazırladığını, Fenarî'nin Ustur­labı icad ettiğini (38). Rasathanenin kurucusu ve mucidinin ise Uluğ Bey (1394–1449) olduğunu (39).

* Battani (858-929)'nin Trigonometrinin kurucusu olduğunu, yaklaşık bin se­ne önce sinüs, kosinüs, tanjant ve kotanjant tarifle­rini ilk defa ortaya atıp yılı 365 gün 5 saat 46 dakika 22 saniye olarak hesap­ladığını (40).

* Ebu Ma'şer (785-886)'in gel-git (Med-cezir) hadiselerini ilk defa tesbit ederek kaleme alan bilgin olduğunu (41).

* Ali bin Abbas'ın (?..994) 1000 sene önce kılcal damarları keşfederek ilk kanser ameliyatı yaptığını (42), Ammar bin Ali'nin Xl.yy.da katarakt ameliyatını gerçekleştirdi­ğini (43).

* Ayın hareketlerindeki intizamsızlığı ilk defa tesbit edip sekant ve kosekantı matematiğe kazandıran bil­ginin Ebül Vefa (940–990) olduğunu (44) sonradan bunun Kopernik’e verildiğini.

* Lamberî yamuğunun Lambert'e ait olmayıp Ebül Heysem tarafından teşkil edildiğini, integralın Hocendî tarafından bulunmasına rağmen Fransız Fermat'a mâledildiğini (45).

* Pi sayısının gerçek değerinin, ilk defa El-Kaşenî (..1436) tarafından hesaplandığını ve kesin so­nucu olmayan problemlerin yaklaşık çözümünü ve mükerrer logaritmayı (İterative Algorizm) icad edip he­saplamasını yapıp kullanan ilk âlim olduğunu (46).

^* İlk kağıt fabrikasının Abbasi vezirlerinden İbni Fazıl (739-805) tarafından kurulduğunu (47).

* Kübik denklemlerin Ömer Hayyan (?...1123) tarafından kuadratik denklemlere indirgendiğini. F. Wopeke'nin bunun üzerine "cebiri geometriye geomet­riyi cebire uygulama şerefi müslümanlara aittir" de­diğini (48).

* Ebül-Leys: (IX. yy.)'in parabol ve hiperbolü birleştirerek dokuz kenarlı poligonu ilk icad eden bil­gin olduğunu Kinematik (x²+a=y²) metodunun ise Ibnül Hüseyin (X. yy.) ta­rafından bulunduğunu (49).

* Pusulanın ilk defa Kabacaki (13. yy.) ta­rafından yapıldığını (50).

* Depremlere ait ilk ki­tabın Dimışkînin (?..-1176) "Kitabüz-Zelazil" olduğunu, Daha sonra ise XV. yy.da Celaleddin Suyuti'nin "Zel-zelename" olarak bilinen "keşfüzzelzel an vasfil zel­zele" kitabından başka sismoloji ile ilgili eserin ol­madığını (51).

* Kimyada Kantitaf metodun Ebülkasım el-Kaşî (?..1436) tarafından bulunduğunu, Günümüzde ise altında Bianck ve Lovasier'in imzalarının ol­duğunu (52).

KAYNAKLAR

1. Mitti, F.. Siyasi ve Kültürel İslâm Tarihi, Çeviren Salih Tuğ. İstanbul 1981 Boğaziçi yayınları.

2. Hunke S.. Avrupa Üzerine Doğan İslâm Güneşi.

3. Turan, O.. Selçuklular Tari­hi ve Türk-islâm Medeniyeti s.339.

4. Meyerhof. M.. Yasin Müslüman ilim Öncüleri Ansiklo­pedisi s. 68.

5. İbnün Nefis, Şerhül Kanun Şam, 1934 s. 108.

6. Wood, C.A.. Memoran­dum Book ot a tenth Century oculist for the use of modern offtalmatologist of medicine 1973 s. 264-265,

7. Reves.. G.E.. Outline of the History of Algebra school science and mathematics III. Jenuary. 1968 p. 16.

8. Schoner, S, Safihanın ba­bası Yüce Astronom aliy sakh Ar-zachel'in Nazariyesine dair. Nurenberg 1534.

9. Nasr. S.. H.. Sicence and civilisation in İslâm s. 162.

10. Adams, F.D.. Birth And Davelopmont of the Geological Sciences Dove Pub. Newyork 1933.

11. Müslüman ilim Öncüleri Ansk. Yeni Asya Yay.ist.1987. s. 19.

12. Durant, W.. Historie de La civilisation Lage de la foi vol. I.Paris 1952. p.313.

13. İbrahim Paşa, İslamların ve Bilhassa Türk Milleti. Necibesinin Tababete Ettikleri Hizmetler, ikdam Gazetesi sayı 4040,

14. Müslüman İlim Öncüleri Ansk.s.226.

15. Bayraktar. M.. Kindi ve Einsteine göre Rölativite ve ben­zerlikleri. Bilim ve Teknik, c. XIII. sayı 153.1980.

16. Ebu Rida, M.. Kindi ve Falsafatül-Ula Kahire 1950 c.l, s.119.

17. Bayraktar M.. A.G.E. s.119.

18. Sami, Ş. islâm Medeniy­eti.

19. Sami, Ş. A.S.E.

19. El Cezeri. Kitab fi Marife­til Hiyalil Hendesiyye ed. by. Ah­met y. el-Hasan Halep 1979 s. 394-395.

20. Kozvini Z. Acaibul Mahlukat Beyrut 1976 s.298,

21. KazviniAGE.s.317. .22. Durant,W..AG E p.313.

23.