Bu da Bitkileden Mesaj

Dünyanın nüfusu hızla artıyor. Buna karşılık, insanların gıda ve diğer ihtiyaçlarını doğrudan veya dolaylı olarak karşılayan bitkilerin yetiştirildiği alanlar genişlemiyor. O halde insanları açlık ve diğer nebati kökenli malların kıtlığı mı tehdit ediyor? Sömürülen ülkelerle—sömürenler arasındaki adaletsizlik giderilmiş, yeryüzünün gıda potansiyeli ülkeler ve insanlar arasında adil olarak dağıtılmış, topraklar en randımanlı şekilde kullanılmış ve daha hangi bitkilerden faydalanabileceğimiz araştırılmtş mıdır? Birinci soruya doğru bir cevap verebilmek için bu soruların da doğru olarak cevaplandırılması gerekir. Bununla beraber bu soruların bazılarına verilebilecek cevap aşikârdır. Meselâ bir arazinin sulamaya açılması ile birlikte gübre, makina ve iyi tohumluk kullanılmasıyla üründe 7-8 kat bîr artış meydana gelmektedir. Oysa Türkiye'de bile sulanabilecek sahaların henüz yarısı bile sulamaya açılamamıştır. Bu da gösteriyor ki, ülkemizin henüz kullanılmayan büyük bir ziraî potansiyeli vardır. Diğer taraftan yeryüzündeki bütün bitkiler araştırılıp insanların faydalanabileceği yönleri ortaya konamamıştır. Bu konuda yapılan son çalışmalar neticesinde insanlığa faydalı yeni bitkiler keşfedilmektedir. Bu çalışmalardan elde edilen neticeler, insanlığı açlık tehdidinin değil yeni sürpriz ve müjdelerin beklediğini göstermektedir. Üzerinde çalışılan bu sürpriz bitkilerden en önemlileri Buffaio gourd,Crambe, Jojoba ue Kenaftır.

ÜMİT DOLU YAĞ, PROTEİN VE NİŞASTA BİTKİSİ

Buffalo gourd (cocurbita feetidissina) kabağın da dahil olduğu nev'in yabani bir üyesi olup kuzey Amerika'nın kurak ve yarı kurak bölgelerinin yerli bitkisidir. Bitkinin toprak üstü kısmı 0 °C'nin altındaki soğuklarda ölmesine rağmen kökleri —25 °C'de bile hayatını sürdürebilir.

Bu bitkinin bütün parçaları kullanılmaya elverişlidir. "Bağ kısımları" bol miktarda çabuk sindirilen proteinleri ihtiva eder ve bunlar hayvan yemi olarak kullanılabilir. 3—4 yılda yaklaşık 40 kg. ağırlığa ulaşan kökler nişasta bakımından, tohumlar ise hem yağ hem de nişasta bakımından zengindir. Yağı meydana getiren yağ asitleri yemeklerde kullanılmaya uygundur (%65'i linoleik asit, %23 Oleik asil, %6.13 palmitik asit, %2.2 stearik asit). Yağ çıkarıldıktan sonra geri kalan kısım yaklaşık eşit miktarda protein ve lif ihtiva edip hayvan yemi olarak kullanılabilir. Verim yönünden de limit verici olan bu bitkinin tohum verimi 2 ton/hektar, kök verimi ise 8 ton/ha.dır. Oysa ayçiçeğinin verimi 1.5 ton/ha. dır.

SANAYİDE YENİ BİR BİTKİ

Diğer sürpriz bitki krambe'dir (Crambe abyssinica). Bu bitki hardal, lahana ve kolzanın dahil olduğu Cruciferae familyasının bir üyesi olup Akdeniz ülkelerinde yetişmektedir. 90—100 günlük gibi kısa bir gelişme periyoduna sahiptir. Erusik asit kaynağı olan bu bitki kolzanın yerini almaya adaydır. Kolza yağı %40-50 oranında erusik asit ihtiva ederken, krambe yağı %60 nisbetinde erusik asit ihtiva eder. Krambe yağı sanayide basınçlı yağlamalarda, elektrik izolasyonu yapımında, hidrojenle zenginleştirilerek sert plastik ve plastik dişli çarkların yapımında, saf suda çözünmeyen maddeleri sulu ortamda çözmeye yardım eden tuzların oluşturulmasında, vernik imalatında ve diğer birçok işte kullanılır. Ayrıca hayvan yemi olarak da kullanılabilir.

KAĞIT FABRİKALARININ BEKLEDİĞİ SÜRPRİZ BİTKİ

Ehemmiyeti yeni anlaşılan Kenaf (Hibiscus cennabinus) Doğu Afrika da yetişen tek yıllık "otsu" bir bitkidir. Boyu 6 metre veya daha uzun, dip kısmında çapı 5 cm. olan dimdik bir bitkidir. Bu bitki kağıt endüstrisi için lif kaynağı olarak büyük ehemmiyet taşımaktadır. 1983 yılı rakamlarına göre dünyada başlıca kağıt imal eden ülkelerin imalatı 150 milyon tonu geçmiştir. Bu mamüller için gerekli lifin hemen hemen tamamı ormanlardan elde edilmiştir. Her geçen yıl bu mamullerin üretimi ve tüketimi % 10 artmaktadır. Bu nedenle kağıt fabrikaları ormanların amansız düşmanıdır.

Artmakta olan lif ihtiyacı için en büyük potansiyel, odunsu olmayan lifli bitkilerdir. Yaklaşık 30 yıllık bir gelişme periyoduna sahip olan ormanlar bu bitkilerin ürettiği kadar çok lif üretemezler. Ayrıca yıllık bitkiler yıllık ürün sağlama, kısa zaman aralıkları için plan hazırlama ve arazinin kullanılmasında daha büyük esneklik sağlama gibi diğer birçok avantajı da beraberinde getirir.

1950'lerde yapılan detaylı çalışmalardan sonra kağıt hamuru için en iyi otsu bitkinin Kenaf olduğu anlaşılmıştır. 1955 yılından itibaren Alabama, Florida, Georgia, Louısiana, Missisippi, Corolina ve Doğu Teksas ovalarında susuz olarak yetiştirilen Kenaf tarlaları tesis edilmiştir.

Kenaf, her yıl hektar başına kuru ağırlık olarak (gövde kısmı) 25—45 ton ürün verir. Gövde hint keneviri lifinin yerini alabilecek dış kabuk lifi ve daha kısa odunsu öz lif olmak üzere iki farklı lif ihtiva eder. Her iki lif de kağıt hamuru yapmaya elverişlidir. Keza odun lifi ile kenaf lifini birlikte işlemek de mümkündür.

Kenaf, en az odundan yapılan kağıt hamuru kadar iyi vasıflı hamur verir. Ayrıca kenaf keresteye göre hektar başına daha fazla miktarda kağıt hamuru verir ve fiatı da yarıyanyadır.

Burada verilen birkaç misal gibi insanlığa faydalı yönleri henüz keşfedilmemiş ve el değmemiş bitkiler bulunmaktadır. Jojoba, cuphea, lesquerella ve vernonia anthelmntica araştırılmaya değer yağ bitkileridir. Her birinin yapısındaki yağ asidi farklı olduğundan sanayide değişik alanlarda kullanma imkânı olacaktır. Yeryüzündeki bitkiler insanların faydalanabileceği hususiyetler, faydalar ve gayelerle donatılmış, insanlığın pek çok ihtiyacını karşılayacak geniş bir sergi oluşturmaktadır. Ona lâzım olan herşey kasd, irade ve şuuru gösterecek tarzda ihtiyacına uygun olarak yeryüzüne serpilmiştir. Bu işler ancak hikmetle iş yapan, yarattıklarının rızıklarını veren ve ikrâm eden bir Zat'ın eseri olabilir. Bu e-serlerden tam olarak faydalanabilme ise gıda ve ziraat mühendisliği, kimya, ekonomi ve genetik gibi birçok ilim dalındaki mütehassısın müşterek çalışmasını gerektirmektedir.

Zir. Yük. Müh. Harun Avcı