Sızıntı Arşivi

Eylül 1991 · s. 373 · 2 dakikalık okuma

Astronomik Gerçekler Değişiyor mu?

Şadi Kırmızı · Astronomi

Bulunduğumuz noktadan Samanyolu Galaksisi, her tarafında eşit parlaklıkta olan ve gökyüzünü baştanbaşa geçen bir yıldızlar bandı olarak görünür. Yeterli müşahadeye imkân vermeyen bu noktadan sıhhatli sonuçlar almak ise astronomlar için oldukça zordur. Bununla beraber yıldızların durumları, hareketleri ve yıldızlararası hidrojen gazına ait yörüngeler son yıllarda dikkatlice ölçülerek sözkonusu galaksiye ait detaylı bir model ortaya konmuştur. Bu modele göre Samanyolu Galaksisi muhteşem bir helezondur ve merkezdeki bombeden dışa doğru uzanan yay şeklinde kavisli kollara sahiptir. Aslında, daha önceleri, kâinatta herbiri boşluktaki muvazenesiyle yaratılışının sırlarını taşıyan komşumuz Andromeda Galaksisi incelenerek galaksimiz Samanyolu hakkında bazı bilgiler elde edilmiştir. Buna göre komşu galaksi galaksimizden biraz büyüktür ve astronomlar ona "normal bir spiral" demektedirler. Bu spiralde kürevî şişkinliğin merkezine ulaşan kavisli kollar mevcuttur.

Maryland ve Princeton Üniversitelerinden Blitz ve Spergel’e göre, Andromeda Galaksisine dayandırılarak kaleme alınan bugünkü astronomi ders kitaplarında bariz hatalar mevcuttur. Çünkü Samanyolu'nun merkezi, Andromeda 'nınkinin aksine, normal bir spiral değildir; galaksi, merkezi itibariyle kürevî şişkinlik yerine oval bir çubuk görünümüne sahiptir. Bu çubuğa bağlı kollar, kâinattaki benzerleri gibi, dönen bir çim sulayıcısından fırlayan suyu andırmaktadır. Blitz, galaksimizin bu şekilde tam bir spiral olmadığını ve şişkinliğin aslında bir futbol topunu veya dolgun bir buğdayı andırdığını söylemektedir.

Yukarıda adı geçen araştırmacılar, aslında her şeyi ile farklı, orijinal çalışmalar yapmış değildir. Sadece, Hidrojen gazının galaksideki hareketleriyle alâkalı, eski birikmiş bilgileri yeniden gözden geçirmişler ve bu bilgilere tam uyan yeni bir model geliştirmişlerdir. Buldukları ilk ipucu galaksinin kenarlarındaki Hidrojen gazının bize doğru saniyede 9 mil hızla yaklaştığı, buna karşılık merkeze yakın Hidrojen gazının, güneşe göre bakıldığında, sabit kaldığıdır. Blitz, ayrıca şişkinliğin futbol topu şeklinde olmasının mükemmel bir anlam taşıdığını ve birçok astronom tarafından kabul edilenin tersine, galaktik merkez etrafındaki güneş sisteminin yörüngesinin daire şeklinde olmayıp eliptik olduğunu da ortaya koymuştur. Ayrıca, Güneş Sistemi galaktik merkezden dışa doğru dönerken iki eliptik sistem birbirine dikey konuma gelir. Bu ise, uzayın sonsuzluğunda yüzen mikrodan makroya sayısız kürelerin, Kudret-i Sonsuz'un esrarengiz ilmiyle nasıl birbiri ile çarpışmadan, muvazene içerisinde hareket ettiğinin de göstergesidir. Güneş, kendi eliptik yörüngesinin bir ucundan diğerine giderken uzaktaki çemberde dönen gaz bize yaklaşmış gibi görünmektedir. Güneşin dışa doğru kayması durumunda ise bu gazın bizden uzaklaşıyor gibi görünmesi gerekir, diyor Blitz. Gerçekten de, galaktik çekirdekteki gaz, Blitz ve Spergel Modelinde ortaya konan hız ile bizden uzaklaşmaktadır. Yeni hesaplamaların umumi bir konferansta tamamıyla bu modele uyduğunun kabul edildiğine işaret eden bilim adamları, ayrıca, galaksi korundaki gazın, bu yeni model ile tahmin edilen hızla bizden uzaklaştığının yıllardır bilindiğini ancak son zamanlara kadar hiç kimsenin buna iyi bir izah getiremediğini de vurgulamaktadırlar.

Bu modele dayandırılarak ortaya konan hususlar tamamen kabul edildiğinde, galaksinin değişik bölgelerindeki gazlarda şayet bizi Samanyolu'nda iri bir buğday olduğuna inandırmak için oyun oynamıyorlarsa(!) astronomi alanında mevcut çok sayıda ders kitabının yeniden yazılacağına kesin gözü ile bakılabilir.