Arılar Çiçekleri Nasıl Tanırla

Selim Çaldıranlı

Bal arıları hem kendileri hem de insanoğlunun istifadesi gayesiyle bal yaparlar. Bunun için uygun nisbette bal özü ihtiva eden çiçeklere seyahatlar tanzim edilmesi ve onların diğer çiçeklerden ayırt edilmesi gerekir; Bal arıları seyahatları sırasında yönlerini bulmada ve yuvaya geri dönüşlerinde cisimlerden yansıyan (polarize) ışığın açılarını kullanırlar. Her seyahatinde; daha önceden kendisine öğretilen polarize ışığın açılarını hatırlaya bildiği bilinmektedir. Fakat uygun nisbetde balözü ihtiva eden çiçekleri bu metodla arayıp bulamamaktadır. Acaba onlar çiçekleri nasıl tanımakta ve onları unutmamaktadır. Arıların daha önce ziyaret ettikleri çiçeklerin her özelliğini hatırlamadıkları ancak çok mühim ayırd edici hususiyetlerini hatırlayabil dikleri tahmin edilmekteydi. Bu hususları aydınlatmak için aşağıdaki şekilde planlanan bir araştırma yapılmıştır.

Apis mellifera Iiqustica işçi arıların dan bir kısmı tek tek işaretlenir. Dönebilme imkanına sahip, dört yüzü bulunan yeşil renkli bir kutunun her yüzüne farklı desenlere sahip ikişer sun’i çiçek konulur Her yüzdeki çiçeklerin birine belli kesafette şeker solüsyonu konulurken diğerine hiçbir şey konulmaz; şeker solüsyonu bulunduran çiçek bir yüzde sağda diğer yüzde sol tarafda olacak şekilde yerleştirilir. Çalışma öncesi anlar 10 defa eğitim tatbikatına alınır. 5. tatbikat sonrasında şekerli ve şekersiz çiçeklerin yeri değiştirilir. Tecrübe için kutunun 3, ve 4. yüzü kullanılır Her defasında kutunun bir yüzü arıların ziyaretine açılır. Bir defasında ise 3, ve 4. yüzdeki çiçeklerin hiçbirine şeker konulmaz. Her 5 ziyaretden sonra tekrar 1, ve2. yüzler ziyarete açılır. Bütün tecrübelerin neticeleri kayıd edilir.

Çalışmanın sonunda arıların aynı renk, desen ve şekildeki çiçekler arasından şeker ihtiva eden çiçeklere hiçbir ipucu olmadığı halde ani bir tercih gösterdikleri müşahede edilmiştir. Aynı usülle yapılan diğer çalışmalarla arıların şekilleri, duruşları ve desenleri farklı olan çiçekleri de birbirinden ayırt edebilme kapasitesinde oldukları ortaya konulmuştur.

Bal arılarının, çiçekleri tanıyıp öğrenmeleri için çiçeğin üzerine konup en az belirli bir müddet kalması gerekir. Bal arısının daha önce tanıyıp öğrendiği çiçeğin, kokusu ve rengi değiştiğinde arı artık o çiçeği tanıyamaz. Çiçeğin rengini, şeklini ve diğer hususiyetlerini yeniden öğrenmesi gerekir. Bal arılarının çiçeğin şeklini ve çanak yapraklar üzerindeki renkleri ve desenlerini nasıl hatırladıkları ise bugün için tam olarak anlaşılamamaktadır.

Bilinen şudur ki; şekil öğrenme çok daha mahirane olan bir faaliyetdir. Bu ve benzer tecrübeler omurgalı canlılara has bir hususiyet olarak zannedilen hayali fotoğrafik görüntü ile eşyayı tefrik etme metodunu arıların da kullanabildiğini göstermektedir.

Arıların, çiçeklerin desenlerini ve şekillerini, düşük netliğe sahip hayali fotoğrafik görüntü ile hafızasında tuta bildiği, çiçeklere ait en az 25 kadar özelliği de Yaratıcı’sının izni dairesinde minicik beynine depolayabildiği bilinmektedir.