12 Asır Önce Çizilmiş Göz Ve Beyin Şeması

Dr.Polat Has

Geçmişi araştırmada yetersizliğimiz ve vefasızlığımız ne yazık ki ecdadı yabancılardan öğrenme şeklinde tecelli etmiştir. Garrison’un “History of Medicine” adlı eserini incelerken batıda Johannitus, bizde ise Hüneyn bin İsbak diye tanıdığımız bir alime ait bir göz resmine rastladım. Bu zata ait eser, geçmişte lktinceye müteaddit kere tercüme edilmesinin yanısıra orijinalliğini ve modernliğini hala devam ettirmesi sebebiyle Hircshberg ve Lippert tarafından 1907 de tekrar tercüme edilmiştir. Ayrıca on bölümünün Meyerhof ve Prüfer tarafından tercümesi bir defa daha yapılan eserde, Hüneyn’in görme teorisi ve bununla ilgili göz şemaları anlatılıyor. 809’da Hira’da doğmuş Hüneyn bin İshak’ın göze, optik sinirin (görme siniri) seyrine ve beyne ait kesit ve teorilerinin ecerliliaini hala koruması enteresandır. Hüneyn, şemasında beyne giden optik siniri, merceği, vitreusu, retina, konjonktiva ve korneayı göstermektedir. Yani sağ göze ait sinir, beynin soluna, sol göze ait sinir beynin sağına gitmektedir.

Hüneyn’in eserleri geçmişte dikkatli bir şekilde muhafaza edilmiştir. Ne yazık

ki bu asırda bu eser hakkında pek tafsilatlı inceleme yapılmamıştır. Topkapı Sarayı müzesi III. Ahmed (Enderun) de ve Ayasofya kütüphanelerinde bu alimin eserleri bulunmaktadır. Hüneyn’in Kodex’ine* ait kısımlar da vardır. Bu kısımlar Topkapıdaki nüsha içindedir. Hüneyn’e ait tercüme bir eser de halen Paris’te Milli Kütüphanededir (Suppl.no.1067).

Hüneyn’in batıda tanınan en önemli eserleri “Ouestions on Medicine” ve ‘‘Ten Treatises on the Eye” adlı olanlarıdır. Bu bilinen ilk göz kitaplarındandır. Hüneyn batıda Arap rönesansının Erasmus’u olarak bilinmektedir. Bu isim ona Withington tarafından verilmiştir.

Hüneyn’e ait bu göz, optik sinir ve beyin kesiti, Sobotta Anatomi Atlası veya göz anatomisiyle ilgili bir kitaptaki göz görme sinirinin seyri ve beyin ile şemalarla karşılaştırılacak olunursa arada büyük fark olmadığı tespit edilebilir.