Yunuslarda Akrobasi

Yunus balıkları niçin sıçrarlar? Nefes alma ihtiyaçlarından ve neş'elerinden mütevellit sandığımız bu sıçramaların asıl gayesi, yüksek hızlarda yüzerken enerji tasarrufu sağlamaktır.

Bu keşfi yapan British Colombia Üniversitesi Zooloji Bölümünden R.W. Blâke, bu stratejiye bir ad koymuş bulunmaktadır, Blâke, "porposing" teriminin, yüzerken lüzumundan daha az enerji kullanmak için sıçrayan hayvanlara konulmasını tavsiye etmiştir.

Blâke, yunus balıklarının 2,5 m/sn kadar hızlarda su sathından yüzmelerinin enerji tasarrufu bakımından çok faydalı olduğunu hesaplamıştır. Yunus balıkları yüksek hızlarda yüzerken iki şıktan birini tercih edebiliyorlar; ya su yüzündeki sürüklenmelerden kurtulmak için çok derinlere inerler veya aguabatik denilen dalıp sıçrama akrobasisine başvururlar. Hayvan saniyede 5,3 m.lik (19 km/saat) sualtı hızına ulaşınca, porposing yapmak daha çok fayda sağlamaktadır.

Blâke'nın yaptığı bir matematik modeli, yunuslar gibi balinaların ve hatta bazı penguenlerin bile, sıçrayarak yüzebildiklerini ortaya koymuştur.

Düşük hızlarda yüzerken yunuslar adeta kayıyor gibi rahattırlar. Fakat daha büyük hızlarda iken etraflarında oluşan türbülanstan (*) dolayı kendilerini ileri itmek için daha fazla enerjiye ihtiyaç duyarlar. İşte böyle durumlarda daha az enerji ile daha hızlı yüzebilmeleri için yunuslara aguabatik yapmaları ilham edilmiştir. Yunusların tam türbülanslı sularda sıçrayarak yüzmelerine mukabil balinaların ancak laminer (**) veya yarı türbülanslı sularda bu metoda başvurdukları bilinmektedir.

Balina ve penguen gibi küçük vücut hareketleriyle yüzen hayvanlar etraflarında daha az türbülansa sebep olmakta ve böylece daha az sürüklendiklerinden yüksek hızlara ulaşabilmektedirler. Aslında balinaların sıçrayarak yüzebilmeleri için normal hızlarının dört mislinin üstüne çıkmaları, belki kabiliyetlerini de aşmaları gerekir.

Umumi olarak her canlıya ihtiyacına göre techizat ve kabiliyetler verildiği müşahede edilmektedir. Yunusların sıçramalarına mukabil, diğer balıklar böyle bir harekete başvurmazlar. Çünkü uzun süre hızlı yüzmediklerinden sıçramazlar. Hem zaten buna ihtiyaçları da yoktur. Nefes almak için su yüzüne çıkmaları gerekmediğinden sürüklenmeden uzak olarak denizin derinliklerinde rahatça yüzerler.

Hakan Özden

* Türbülans: Belli bir hızdan sonra suyun, akış çizgilerinden çıkarak etrafında küçücük girdaplar oluşturup balığı engellemesi.

** Laminer: Burada, balığın etrafındaki suların belli akis çizgilerini takip ederek balığı engellememesi hali.