Sibernetik

İŞLETME YÖNETİMİNDE BİLGİ İŞLEM EĞİTİMİNİN ÖNEMİ

-I-

Sibernetik makinaların başında bilgi işlem makinalan denilen komputerlerin geldiğine, daha önceki yazılarımda temas edilmişti. Sibernetiğin eğitim alanına uygulanmasına Eğitim Sibernetiği adı verilmekte olup, sun'î zekâ metodlarının beşerî öğretmeni taklid veya sentez etmede kullanılmasıyle, "tam esnek ve tüm uyumlu" öğretim sisteminin sağlanması gayesini taşımaktadır.

Davranan bir sistemde hâsılanın sistemde onu doğuran input'a (girdi) tekrar bağlanması suretiyle kontrolu ve standardlardan sapıldığında yeniden ayarlanması şeklinde kabaca tarif edilebilen feedback (geri besleme) prensibinin performans ve öğrenmede oynadığı role ilişkin araştırma çabaları son zamanlarda yoğunlaşmıştır. Bu yeni temas yöntemi davranışları aralıklı (münfasıl) cevap üniteleri şeklinde değil, müstakil bir sisteme ait sürekli (devamlı, fasılasız) bir faaliyet olarak kabul etmektedir. Bu sebeple, sibernetik araştırma planının yöneltici prensibi, feedback (fîdbek) parametrelerinin araştırılması, yâni, feedback stimuluslarının farklı özelliklerindeki varyasyonların performans müessiriyet ve öğrenme trendine tesir etme şeklinin analizidir.

Davranış gösteren bir organizma, sibernetik bir sistemin denetim hassalarına sahip olmakla beraber, canlı bir sistem olduğundan, denetim düzenince elâstikiyet ve tahavvül göstermektedir. Performans değişkenliği ve öğrenme şekli ferd ile onun sensori feedback biçimi arasındaki zaman aralığı İlişkilerine bağlı bulunmakta ve feedback gecikmesi performansı düşürmektedir. Kaldı ki, makinalar ve onların yönetime arzettiği meseleler bugün son derece karmaşıktır. Etrafımızda yer almakta olan olan değişikliklere baktığımızda temel meselenin eğitim olduğunu görebiliriz.

Yeni teknolojinin faaliyete geçirilmesi beşerin büyük ölçüde değişmesine bağlıdır. Ancak, bu büyük değişiklik bir makina (komputer) kiralayarak ve sonra bunun çalıştırılmasını öğrenmek üzere on veya yirmi kişiyi programlama okuluna yollayarak sağlanamaz. Bu değişiklikler işletmemizi organize ve faaliyete geçirmemiz İçin temel oluştururlar.

Bahsedilen değişikliklerin yapılması ihtiyacı işletme sevkü-idaresine şimdiye kadar karşılaşmış bulunduğumuz en büyük eğitim meselesini meydana getirir. Bu ihtiyaç artık kapımızdadır, ondan kaçamayız ve derhâl gidermek mecburiyetindeyiz. İşletmede hâlen çalışmakta olan kadın ve erkek personel bu değişiklikleri ihdas etmelidir. Onlar bu iş İçin gerekli şekilde yetiştirilmelidirler, Bu eğitimi bizzat işletme deruhte etmelidir, çünkü bugün işletmelerin elinde insanoğlunun imâl edebildiği derecede teknik bakımdan kompleks ve güçlü, muhteşem yeni makinalar mevcuttur. Gerçekte bu makinaların çok cüz'î bir kısmı tam kapasite ile çalıştırılabilmektedir. Çok az bir kısmı dışında, hemen hepsi delikli kard makinaları ve bazen el ile yapılanlara denk bîr faaliyette bulunmaktadırlar. Bu durum büyük işletme imkânının tam manasiyle israfına en tipik bir misâldir.

Bu fevkalâde makinalar niçin o kadar semeresiz kullanılıyorlar? Bunun sebebi onların hakkiyle kullanılma işinin ehemmiyetinin gerçekte kavranmayışı ve onların yönetimi problemlerinin hâllinde kullanma tarzının pek az (eğer varsa) anlaşılmış bulunmasıdır. Netice olarak, İşletmelerde çalışan personelin - makinalarm sadece çalıştırılmaları değil, bundan çok daha güç olan onların hakkiyle ve kârlı biçimde kullanılmalarını sağlayacak şekilde — yetiştirilmelerine âcil ihtiyaç vardır.

Temel idrâk noksanlığı çoğunlukla yönetimin makinayı otomasyonun bütün özü olarak kabülde aşırı derecede umursamazlığıdır. İş adamı aylar boyu şunu okur: Otomasyonda sonuç (limit, gâye) bir komputerdir, hesaplamayı ışık hızıyla yapabilen füsunkâr bir muğlâk makina. Kendisine, bu makinanın personel müdürünün ricasına bîr cevap olduğu anlatılır. Çünkü bu makina hiç hatâ yapmaz veya öğle ile akşam arası hiç başı ağrımaz yahut evlenmeğe karar verdiği için, İçinde çalıştığı bölümü (departman) yardımsız bırakmaz!.

Prof. Dr. Sedat Akalın