Planktonlar Canlı Termostat Mı?

En büyük sistemlerden en küçük canlılara kadar, hemen her yerde sezebildiğimiz ahenk, nizam ve hikmet akıllara durgunluk verecek mahiyettedir. Mikro alemin bir parçasını oluşturan tek hücreli mikroskobik varlıkları olan planktonların canlı bir termostat gibi dünya sıcaklığının belli bir seviyede kalmasına katkıda bulunması, her şeyin varlık atlasında bir vazifesi bulunduğu ve ona ayrı bir renk ve ayrı bir revnak kattığı gerçeğini gözler önüne sermektedir.

Mikroskobik canlıların dünya sıcaklığının kontrol oynayabileceğini hiç düşünmüş müydünüz? Tek hücreli planktonların dünya sıcaklığının kontrolünde en azından belli bir seviyede rol oynadıklarına dair deliller yavaş yavaş ortaya çıkmaktadır. Bu minik şuursuz canlıların böyle önemli bir işte vazife almaları enteresandır. Bu konuda araştırma yapan ilim adamlarından bazılarına göre bu planktonlar canlı bir termostat gibi dünya sıcaklığının belli bir seviyede kalmasına katkıda bulunmaktadır. Peki, bu küçücük yaratıklar iklime nasıl böyle doğrudan tesir edebiliyorlar?

Araştırmalarda, planktonların bazı türlerinin, bulutların meydana gelmesinde bir kimyevi maddeyi ürettikleri tespit edilmiştir. Bulutların sayısı ve yansıtma hususiyetleri de güneşten gelen radyasyonu engellemek yoluyla iklime tesir etmektedir.

Planktonlarla bulutlar arasındaki kimyevi münasebet DMS (dimetilsülfit) denilen bir sülfür bileşiğidir. DMS’nin planktondaki vazifesi onu deniz suyunun tuzuna karşı korumaktır. Plankton DMS’ yi normal bir metabolizma ürünü olarak üretir; fakat öldüğü veya başka bir canlı tarafından yenildiği zaman deniz suyuna karışır, bundan da atmosfere geçer.

Öte yandan bulutların meydana gelmesi için su moleküllerinin, üzerinde yoğunlaşacağı bir çekirdeğe ihtiyaç vardır. Atmosfere varınca oksitlenerek sülfat meydana getiren DMS’nin bu çekirdek vazifesini gördüğü tespit edilmiştir. Bulut meydana gelirken çekirdek sayısı ne kadar fazlaysa bulutun yansıtma hususiyeti de o kadar yüksek olmaktadır. Dünyamızın yaklaşık % 30’unu deniz stratus bulutları kapladığına göre bu bulutların yansıtma oranındaki değişiklik dünyanın yüzey sıcaklığı üzerinde önemli etkiler yapacaktır. Yani planktonlar ne kadar çok DMS üretirse dünya o kadar serinleyecektir.

Dünya ikliminin kontrolünde daha birçok biyolojik ve jeofizik sistemlerin rolü olduğu için planktonların bunlara nispeten önemi henüz tespit edilememiştir. Ancak bulut çekirdeklerindeki artışın iklimi nasıl etkileyeceği bulunabilir. Nitekim bilgisayarla yapılan hesaplarda bu sayının % 30 oranında artmasının dünya sıcaklığını 1,3°C düşüreceği tespit edilmiştir. Son buzul çağında Dünya’nın bugünkünden sadece 4°C soğuk olduğu düşünülürse bunun ne kadar büyük bir değişme olduğu anlaşılabilir.

Pasifik Deniz hayatı çevre laboratuarından araştırmacıların elde ettikleri neticeler güneş radyasyonun en fazla olduğu yerlerde DMS üretiminin de fazla olduğu göstermiştir. Bu, planktonların iklimin kontrolünde düzenleyici bir etki yaptıkları görüşünü desteklemektedir.

Kendisi küçük de olsa vazifeleri büyük bu mikroskobik canlılar, şuursuz olmalarına rağmen ekolojik dengedeki bu fonksiyonlarıyla bir Yaratıcıya işaret etmektedir.

Science News’den Mustafa Temiz