Petrolün Hikayesi

PETROL NASIL OLUŞTU?

Milyonlarca yıl önce, bugün gördüğümüz karaların çoğu denizlerle kaplıydı. Bu eski denizlerde sayısız minik bitki ve hayvan yaşıyordu. Bu hayvanlar Ölünce kalıntıları dibe çöküp çürüdü. Irmaklar vasıtasıyla taşınan çamur ve kum bu hayvan ve bitki kalıntılarının üstünü tabaka tabaka örttü. Eski tabakalar daha derine gömüldükçe üstlerindeki ağırlığın giderek artmasıyla oluşan bansınç ısı meydana getirdi. Milyonlarca yıl sonra ölü bitki ve hayvanlar yavaş yavaş petrol, ham petrol ve tabi gaz haline geldi.

Petrol yeraltındaki havuzlarda birikmiyordu. Yeri kumtaşlarının arasıydı. Kum ile dolu bir kovaya su döktüğümüzde, nasılki kum boşluklarına doğru süzülür. Petrolün yuvası da işte böyle gözenekli kayalardır. Petrol bazen yerkabuğundaki çatlaklardan sızıp ufak havuzlar veya katran çamurları da meydana getirebilir.

PETROLÜN KAPAKLANMASI :

Yüzyıllar geçtikçe arzkabuğu değişti, tabakalar ezildi veya kırıldı. Dağlar meydana geldi. Denizler geri çekilerek yatakları kum ve toprak haline geldi.

Arzkabuğunun hareketi bazı kaya tabakalarının kıvrılmasına sebep oldu ve bazıları kemer şeklinde büküldü, Petrol ise içinden geçemeyeceği kaya engelleriyle kapanlanıncaya kadar hareket etti.

Petrolün içinde bulunduğu kapanlar çeşit çeşittir. Eski petrol sahalarının çoğu gözle görülür kubbelerdir. Bu kubbeler kaya tabakalarında bulunur. (Şekil) Bunlar kemer gibi bükülmelerin bir neticesidir. Burada petrol bulunursa yüksek rezerve sahiptir. Petrol şekilde görüldüğü üzere fay ve kapanlarda da bulunur. Bunların bulunması daha güçtür ve rezervi küçüktür. Yaratıcının insanlığa bahşettiği bu lütufun ancak çok kolay bulunanı keşfedilmiştir. Yerin derinliklerindeki ve denizlerin altındaki petrol ise insanlığa kucağını açmış beklemektedir.

ARANMASI VE BULUNMASI :

Petrol bulunduran yerleri arayanlar jeolog ve jeofizikçilerdir. Jeolog, eski deniz yataklarını, bir kubbe, bir fay veya bir kapana ait işaretleri inceleyerek petrol arar. Jeofizikçi, yeraltındaki kayaların haritasını yapmada jeofiziki aletler kullanır. Petrol ihtimali olan yerlerde çeşitli metodları denerler. (Gravitik, elekrik, telurik, manyetik vs.) Petrole rastlanması bir keşiftir. Üretmek için çok kuyu açmak gerekmektedir.

Bir petrol kuyusunu delmek bir kaç günden birkaç yıla kadar sürebilir. Ülkemizde en derin kuyu yaklaşık 4600 metredir. Bir kuyunun maliyeti 150—500 milyon lira civarındadır.

YERDEN RAFİNERİYE :

Petrolü dışarıya çıkarmak için petrole

Yaratıcı'nın dercettiği hususiyetten faydalanılır. Petrolü kuyudan çıkarmak için tabii yeraltı basıncı devreye sokulur. Gazoz şişesi kapağının açılmasıyla içeride bulunan gazın dışarı çıkması gibi petrolün de çıkarılmasında gazın basıncından faydalanılır. Suyun üzerinde yüzdüğünden su basıncı da petrolü dışarı itebilir.

Tabii basınç bitince veya yoksa emme basma sistemiyle çalışan bir pompa kurulur. Petrol yeryüzüne çıkınca boru hattı, bazen de tankerlerle rafineriye taşınır. petroldür. Herşeyi bir ölçü ile sunan Yaratıcı petrolünde israf edilmemesi gereken bir nimet olduğunu giderek eriyen rezervlerle göstermektedir.

Günümüzde, limanlarımızdan taşınan yükün aşağı yukarı yansı dünyanın dörbir yanından gelen büyük tankerlerdeki ham

RAFİNERİDEN İNSANLIĞA :

Tabiatta bulunduğu şekliyle petrol hemen hemen bir işe yaramaz gibidir. Ancak onu yaratan onda binlerce hususiyet gizlemiştir. Bunlar karmaşık cihazlarla rafine edilerek elde edilir.

Ham petrolün rafine edilmesi yemekteki suyun, tuzun ve diğer malzemelerin birbirinden ayrıştırılması gibi bir şeydir. Rafineride, ham petrol ısıtılarak ağır asfalttan hafif gazlara kadar çeşitli şekillerde ayrılır; moleküller yeniden tertiplenerek, yakıt, yağlama yağları, kokular ve daha bir çok yararlı ürünler yapmak için çeşitli şekillerde karıştırılır. Bunlar daha sonra rafineriden tanker, gemi, kamyon ve boru hatlarıyla insanlığa takdim edilir. Günümüzde su kadar ihtiyaç haline gelen bu nimetin kuyudan çıkarılıp, rafineriden geçerek servis istasyonuna teslim edilmesi üç ay kadar sürer.

ÇAĞIMIZIN EN BÜYÜK NİMETİ :

Peki anlatılan bu nimet nedir? Nerede kullanılır?

Bu nimet enerjidir. Otomobilleri, kamyonları, gemileri, trenleri ve uçakları çalıştıran yakıt; evimiz ve aşımız için ısıdır. Buhar ve elektriktir. Endüstrinin çarklarını çalıştıran yine petrol ve grestir. Oto-lastiği, balıkağı, ip, iplik, kumaşlar, halılar, deterjanlar, yapıştırıcılar, boyalar ve plastiklerden oluşan yüzlerce ürünün temel yapı maddesi olan petro-kimya maddeleri denilen kimyevi maddeler de petrolden yapılır. Sokaklarımızı, yollarımızı asfaltlamayı, tarlalarımızı gübrelemeyi de petrole borçluyuz.

Her ürün ve hizmetin enerjiye bağlı olduğu günümüzde enerjinin büyük bir kısmı petrolden karşılanmaktadır. Ülkemizde günde tüketilen 50 bin ton petrolün % 15'-ini üretebilmekteyiz.

TPOA Yayınlarından

Jeo.Müh. N.Bayhan