Onun Şahitleri

O’NUN ŞAHİDLERİ

Cüzde, cüzi’de: küllide; âlemin hepsinde; hayatta, hayat sahibinde, hayat vermede olan damgalardan, mühürlerden, turralardan bazılarına işaret ettik. Şimdi nevilerde hesapsız damgalardan bir damgaya işaret edeceğiz.

Evet nasıl ki, meyvedâr bir ağacın hesapsız meyveleri, tek bir terbiye, tek bir kanunla, bir tek merkezden idare edildiklerinden, külfet, meşakkat ve masraf, o kadar kolaylık peyda eder ki, çok ellerle terbiye edilen tek bir meyve ye müsavi olurlar. Demek çokluk ve merkez adedinin fazlalığı, her meyve için, kemiyetçe (sayı ve miktar bakımından) bütün ağaç kadar külfet, masraf ve cihazlar ister. Fark yalnız keyfıyetçedir(kalite bakımındadır).

Nasıl ki, bir tek nefere lüzumlu askeri teçhizatı yapmak için, orduya gerekli olan bütün fabrika lazımdır. Demek iş, vahdetten (birlikten) kesrete (çokluğa) geçse, efrad adedince- kemiyet cihetiyle-külfet ziyadeleşir. İşte, her nevide müşahede ile görünen fevkalede kolaylık, elbette vahdetten, bir olmaktan gelen bir kolaylık ve elverişliliğin eseridir.

Elhasıl: Bir cinsin bütün envâı, bir nevin bütün efradı, esas azalarda muvafakat ve benzerlikleri ile nasıl ispat ederler ki, tek bir sanatkârın sanat eserleridirler. Çünkü; kalemin bir oluşu ve damganın tek oluşu öyle ister.

Öyle de: Bu müşahede edilen mutlak kolaylık ve külfetsizlik, vücub (zaruret) derecesinde icab eder ki; tek bir Sanatkârın eserleri olsun. Yoksa imkânsızlık derecesine çıkan bir zorluk o cinsi yok olmaya ve o nev’i hiçliğe götürecekti.

Velhasıl: Cenab-ı Hakka isnad edilse, bütün eşya birtek şey gibi bir kolaylık peyda eder. Eğer sebeplere verilse herbir şey, bütün eşya kadar zorluk peyda eder. Madem öyledir kâinatta şu görünen fevkalade ucuzluk ve şu göz önündeki hadsiz bolluk, Birlik Damgasını güneş gibi gösterir. Eğer, gaye bollukla elimize geçen şu meyveler, Vahid-i Ehad olan Allahü Teala’nın malı olmazsa, bütün dünyayı verse idik, bir tek narı yiyemezdik.

B.N