Müthiş Bir Ultra Refleks

Ziya Aydın

Karınca, Formicidea familyasına ait yaklaşık 8.000 türün ortak adıdır. Karıncalar yeryüzünün hemen hemen her yerinde bulunursa da, özellikle sıcak bölgelerde daha yaygındır. Uzunlukları 2-3,5 mm arasında değişir. Genel olarak iri bir başı ve oval şekilde bir karnı vardır. İki ayrı şekilde gelişmiş çene parçalarından dışta bulunan çift, besinleri veya gerekli maddeleri taşımaya ve toprağı kazmaya yarar. İçte kalan çift ise çiğneme vazifesini yerine getirir. Burada size, Würzburg Üniversitesi'nden zoolog Wulfila Gronenberg ile, tanınmış karınca mütehassısı Bert Hölldobler'in, ortaklaşa olarak değişik bir hususiyet arzeden bir karınca türü ile ilgili olarak yürüttükleri önemli bir araştırmayı sunacağız.

Evet, sürat yarışları sadece insanlar arasında mı yapılmaktadır? Sadece insanlar mı rekor kırar?.. Bu tür yarışlara böcekler de iştirak etmektedir. Nasıl mı? Gelin bunu böcek topluluğundan bir fert üzerinde görelim: Zoolog Wulfila Gronenberg ve arkadaşı Hölldobler, geliştirdikleri bir elektrokamera ile, böceklerin yıldırım hızı derecesindeki ağız, ayak, baş, anten vs. hareketlerini, yani süratli av yakalama tekniğini ortaya çıkardılar. Saniyede 3000 fotoğraf çekebilen bu cihaz, saniyesi saniyesine, hareketlerini yakalayıp fotoğraflarını çekiyor.

Bu şekilde pirenin atlama tekniği, hamam böceğinin savunma refleksleri ve süratle kaçabilme tekniği, deniz anasının avına çok kısa bir sürede zehirli kapsülleri fırlatma tekniği gibi harikulade tablolar elde edilmektedir.

Bir pire tehlike anında milisaniyenin binde 0,7-1,2 kadar bir kısmında kaçmayı başarabilmektedir. Bir hamam böceği ise bulunduğu yerden, herhangi bir kıpırtı olur olmaz, yaklaşık 40 milisaniyede gözden kaybolabilmektedir. Evet, bugüne kadar hayvanlar âlemi üzerine yapılan incelemelere göre en hızlı refleks ve hareket kabiliyetine, yaklaşık 0,5 milisaniye ile deniz anaları sahipti; fakat bugün, araştırmacıların yaptıkları çalışmalar neticesinde, bu rekortmenleri süratte sollayan bir karınca türünü keşfettiler. Odontomachus türü bu karınca, avını yakalama tekniğinde gelişmiş olduğu kadar, onu yıldırım hızıyla ısırarak un ufak etme ve yutma tekniğinde de rekor kırmaktadır. Bu rekor binde 0,33 milisaniyedir..

Bu hızlı refleksin karıncaya has basit ağız yapısındaki mancınık mekanizması ve böcek türlerinde ilk defa keşfedilen en kalın ve hassas sinir ağları vasıtasıyla, meydana geldiği tespit edilmiştir. Bu sinir ağlarında bulunan nöronlar ise son derece seri iletken kablolar vazifesini görmektedir. Mesaj, ilk olarak süratli bir şekilde duyu impulsu olarak, merkezi sinir sisteminin özel bir bölümüne, buradan da aynı anda hareket impulsu olarak alt çene parçasına iletilir.

İşte bu harika mekanizma, karıncaya ultra süratteki ısırma refleksini sağlamaktadır. Hayatı sürdürmenin ve korumanın en önemli ciheti reflekstir. Birisi sizi vurmaya kalkıştığında, siz de elinizle karşı kor, tepki gösterirsiniz değil mi? Fena bir şey gördüğünüzde hemen refleksi olarak yüzünüzü başka yöne çevirir, tepkide bulunursunuz. Akıl arttıkça reflekste azalma görülür. Dolayısıyla insanda refleks, hayvanlara nazaran zayıftır. Rahmet-i Sonsuz, zayıf ve aciz mahluklarına avlarını yakalamada ve düşmandan korunmada bu eşsiz nimeti bahsetmiştir. Biliyor ve görüyoruz ki, en zayıf, en aciz ve en nazik mahluklar, en iyi beslenir ve en iyi rızkı yerler (çocuklar, yavrular, meyve kurdu ve balıklar gibi). İşin bir diğer enterasan tarafı da, karıncanın tehlike anında aynı mekanizmayı kullanarak düşmanından seri bir şekilde kurtulabilmesidir. Karınca, durduğu yerde çenesini yere dayar ve alabildiğince hızlı bir şekilde hareket ettirir (sanki çıldırmıştır) ve ani, süratli bir kavisle dönerek, kısa bir sıçrama ile geriye doğru kendini atar. Böylece de düşmanından kurtulur.