Muhteşem Dalgıçlar

Ömer Türkoğlu

Üç metre boyunda 340- 350 kg ağırlığında olan Ayıbalıkları (Leptony chotoes weddelli) 600 metreden daha fazla derinlere dalıp, hızla yukarı çıkarlar. Ancak dalgıçlar için büyük tehlike olan vurgun veya azot narkozu dediğimiz hadiselerden korunabilmektedirler.

Kapalı dolaşım sistemine ve dolaşım sıvısına sahip canlılar aniden yüksek basınçdaki derin denizlere daldıklarında, dolaşım sıvılarında aşırı derecede azot depolanır. Canlı, birden deniz sathına çıkarsa, yüksek basınç sebebiyle dolaşım sıvısında erimiş olan azot serbest kaldığından sıvıda hava kabarcıkları teşekkül eder. Bu ise kanın akışına mani olur. Vurgun olarak tarif edilen bu hadisenin meydana gelişi çoğu zaman öldürücü olmaktadır. Azot ayrıca narkotik tesir de gösterebilmektedir.

600 metreye kadar varan derinliklere dalıp çıkmalarına rağmen niçin ayıbalıkları vurguna maruz kalmazlar? Onların tabii hayat şartlarının taklid edildiği ve en son teknolojik yenilikleri ihtiva eden tecrübî çalışmalarda, kanlarındaki azot seviyeleri, ayıbalıkları derinlere inerken, denizin değişik derinliklerinde ölçülmüşdür. Kandaki nisbi azot basıncının 30 ila 70 metre derinliklerde en yüksek değere ulaştığı, artan derinliklerde ise, nisbi azot basıncının giderek düştüğü tesbit edilmiştir. Enteresan olan, ayıbalıklarının denizin sathına çıkarken bile nisbi azot basıncını düşük seviyelerde tutabilmeleridir.

Ayıbalıkları dalışa geçmeden önce nefes alırlar. Böylece, akciğerlerinde bulunan ve daha sonra kan dolaşımına geçtiğinde emilecek olan azot miktarını azaltırlar. En yüksek nisbi azot basıncı, dalış esnasında, ortalama akciğer hacminin % 25’ine tekabül eder. Ayıbalığı 28 metre derinliğe indiğinde, gaz alışverişinin yapıldığı alveollerde büzülme (Kollaps) meydana gelir. Bu büzülme azot emilimini durdurur. Akciğerlerde kalan azot da gaz değişiminin olmadığı akciğerin diğer kısımlarına gönderilir. Aynı zamanda değişik vücut dokularında depolamaya başlanır. Temiz kandaki hemoglobin muhtevası, dalışın ilk 17 dakikasında artar. Bu artış azotun kandaki eriyebilirliğini % 8-10 nisbetinde artırır.

Kaslarda azot ihtiva eden kan depolanır. Bütün bu hususiyetleriyle ayıbalıkları, denizin sathına çıkarken nisbi azot basıncını ehemmiyetli seviyelerde tutarlar. Bilhassa 200 ile 230 metre derinliklerde yapılan çalışmalar nisbi azot basıncının narkoz ve vurgun oluşturacak seviyeye ulaşmadığını göstermiştir. Bu ve buna benzer mekanizmalarla kanlarının azotla aşırı derecede doymasına mani olan ayıbalıkları biyologlar nazarında bir muammadır.

Ayıbalıklarının vurguna maruz kalmadan denize dalış ve çıkışlarının sırları tam olarak çözülememişdir. Yapılan araştırma ve tecrübeler sadece onun sırlarla dolu hayatına sebebler açısından bir izah getirmeye matufdur. Şu anda elde edilen bilgiler bile, kendilerini, yaşadıkları muhite uygun cihazlarla donatan Zat’ın Rahmet ve İnayetini gözler önüne sermektedir.