Işıkdan Muvazeneler veya Mesnevi Bahçesinde

Arkadaş;

Kur'an'ın mucizevî ve harika ifâdesini şu esaslarda hülâsa etmek mümkündür;

1. Kur'an'ın okunuşunda insanı büyüleyen öyle bir akıcılık vardır ki, okuyanın lisânına aslâ ağır gelmez.

2. Hem lafzı, hem de mânâsı itibariyle o kadar sağlam bir yapıya sahiptir ki, hata tevehhümüyle onu didikleyenler, yıllar sonra kendi hatalarını anlamış ve hicaplarından iki büklüm olmuşlardır.

3. Ayetler arasında kârgîr binalarda olduğu gibi, öyle bir dayanışma, başbaşa verme ve bütünleşme vardır ki, herşey sarsılsa ve birbirine karışsa, o gökkubbe gibi pırıl pırıl yıldızlarıyla hep ayakta kalacaktır.

4. Ayetler, birbiriyle fevkalâde münasebet içinde, birbiriyle omuz-omuza, el-ele ve birbirinin mânâsını aydınlatıcı mahiyettedir.

5. Parça parça ve ayrı ayrı zamanlarda nâzil olduğu halde, izâhı imkânsız gizli bir münasebetle, bütün bu par-ça parça ve ayrı ayrı âyetler bir anda nâzil olmuş gibi, büyüleyici bir bütünlük arz etmektedir.

6. Ayrı ayrı sebeblere binaen ve ayrı ayrı şartlar müvacehesinde indirildiği halde, âyetler arasındaki rasânetden birtek sebebe bağlı gibi bir birlik göstermektedir.

7. Birbirinden farklı ve ayrı ayrı suallere cevap olduğu halde, bir kaneviçeden çıkmış nakış gibi, âyetlerin ölçü ve imtizacından ötürü, tek bir suâle cevap gibidir.

8. Birbirinden ayrı pekçok hâdiseyi beyân ve izah ediyor olmasına rağmen, âhenk ve intizamından dolayı birtek hâdisenin beyânı gibidir.

9. İlâhî ifâdenin beşer idrâkini gözetmesi mânâsına gelen "tenezzülâtü'l - ilâhiyye" ile muhatabların anlayışına yakın ve onların kavrayabileceği münasib bir üslûbla nâzil olmuştur.

10. Bütün gelmiş-geçmiş insanlara seslendiği halde, beyanındaki yumuşaklık, genişlik ve te'vile açık olmasından ötürü, her muhatap onu, sadece kendine hitap ediyor gibi bulmuştur.

11. Hedeflediği şeye ulaştırmak için bazı hususları tekrâr eder ve tekrarlarıyla anlatmak istediği meselelerini kalbe, ruha ve zihne silinmeyecek şekilde işler. Bundan dolayı bazı şeylerin tekrarı aslâ zevki bozmaz. Aksine tekrar etdikçe misk gibi kokar.

12. Kur'an, kalblere kuvvet ve gıda, ruhlara da şifâdır. Gıdanın uygun şekilde tekrarı kuvveti arttırır; tekrar ettikçe ayrı bir lezzet verir.

13. İnsan maddî hayatında;her an havaya, her vakit suya, her zaman gıdaya, her hafta da ziyâya muhtaçtır. Binaenaleyh, bunların tekrarı tekerrür değil; ihtiyaçtan ötürü yeni bir lütuf ve yeni bir ihsandır.

Hülâsa: Kur'an hem zikirdir, hem fikirdir, hem hikmetdir, hem ilimdir, hem hakikattir, hem şeriattır; hem de sinelere şifâ, müminlere hüdâ ve rahmetdir.