Halk İlaçları Ve Yeni Düşünceler

Dr.Polat Has

Folkiorik tıpta bazen hakikaten ilmi kriterlere uyan tedaviler uygulanırken, bazen de yanlış tatbikatlara rastlamaktayız. Asırlar öncesindeki yüce kişilerin ikazları nazar-ı itibara alınmayınca ortaya üzücü neticeler çıkmaktadır. Bunlara misal olarak halkın kabızlık tedavisinde kullandığı şebrem ve ebucehil karpuzunu misal vermek mümkündür.

Bunlardan halk arasında boğumluca olarak bilinen şebrem, sütleğengillerden, Türkiye’de seksenden fazla türü olan, sütlü ve otsu bir bitkidir (Euphorbia). Gövdesinden elde edilen süt, müshildir. Ancak tahriş edici olduğundan bugün tıpta kullanılması tavsiye edilmez. Nitekim, 14 asır önce Yüce Rehberimiz Kabızlıkta şebremin ağır gelebileceğini bunun yerine Sennae (sinemaki) bitkisinin meyve ve yapraklarının kullanılmasının daha uygun olacağını ifade etmiştir.

Ebucehil karpuzu (Citrullus colocynthis) Akdeniz bölgesinin kumlu yerlerinde yetişen, monoik, sürünücü bir bitkidir. Kökü kalın, yaprakları derin parçalı ve bütün çiçekleri tektir. Meyve, toparlak, 5- 8 cm. çapında, soluk yeşil renkli ve üzeri karpuz gibi lekeli ve damarlıdır. Usaresi acıdır. Bugün bunun kullanılmasını Farmasötik Botanik ilmi tavsiye etmektedir. Benzer bir ikazı da 14 asır öncesinden almaktayız. Sultan 1. Murad zamanında Ahmed Dai tarafından dilimize tercüme edilen bir eserde;

“Enes b.Malik rivayet kılur, Peygamber eyitdi: Hak Teala Kur’an içinde anduğu şecere-i habise, ol hantaldur ve ebucehil karbuzı dahi dirler. Ve Şecere-i habise manisi (manası), murdar (kirli) ağaç dimek olur ve habis murdara dirler. Ve yaramaz kokulu nesneye dirler ve her nesne kim ademiye (insana) ziyan ider ve gönül andan iğrenür, ana habis dirler”

Bu ikazlara karşılık bazı tavsiyeler de mevcuttur. Yani kabızlık tedavisinde tabii otlardan istifade edilebileceği belirtilmektedir. Bu tavsiye edilen otlar bugün ilaç sanayiinde halen çok kullanılmakta olan kaynaklardır.

Bunlardan bir tanesi asrımızda büyük bir problem olan kabızlıkta sinemakinin kullanılmasıdır. Sinemaki tıpta sennae (sına) olarak bilinir. Yabani olan bu bitki ufak boylu ağaçlar grubundan olup, tropikal bölgelerde yetişmektedir. Meyvaları olgunlaştığında yaprakları kurutulmaktadır. Foliüm Sennae’nin (sinemakinin) müshil tesiri bileşimindeki antrachinon türevleri (rhein, aloe emodin) ve bazı glikozitler (sennosid A ve B) den ileri gelmektedir. Divertikül, anüs çatlağı, barsak kanserleri, basur gibi problemlere zemin hazırlayan kabızlığı, ecdadımız şu an modem tıbbın da uyguladığı sennae (sinemaki) ile tedavi etmiştir.

Sennae’nin kullanıldığı tıbbi müstahzarlara bir göz atacak olursak Santa-Farma firmasına ait “Eucarbon” adlı preparatta 105 mg. Sennae bulunmaktadır. Firma kullanış sahası olarak barsak tenbelliği, barsak fermentasyonları, şişkinlik ve müzmin kabızlığı göstermektedir.

Lafar firmasına ait “Radyokarbon” isimli üaçta 75 mg. Sennae mevcuttur. Firma mide ve barsak gazlarında ve kabızlıkta kullanılacağını ifade etmektedir. Sağlık firmasına ait “Karboseptin” isimli ilaçta 100 mg. Sennh bulunmakta ve firma metorizm (şişkinlik) ve hafif müleyyin (yumuşatıcı) olarak kullanılmasını istemektedir.

Sağlık firmasına ait “Karboseptin”isimli ilaçta 100 mg.Sennae bulunmakts ve firma metorizm (şişkinlik) ve hafif müleyyin (yumuşatıcı) olarak kullanılmasını istemektedir.

Sennae (sinemaki) sennozit glikozitlerindendir. Sandoz firmasının “Pursennid” isimli müstahzarında 1 drajede 12 mg. Sennozid bulunmaktadır. Firma bunu kabızlık ilacı olarak takdim etmektedir.

Reckitt firmasının “Senokot” isimli ilacında 15 mg. Sennozid B’ye mudil, A ve B sennozidleri olarak standardize edilmiş senna bulunmaktadır. Firma kullanış sahası olarak kabızlıkta kullanılmasını tavsiye ediyor.

Yirminci asırda kimyevi analizlerin ışığı altında mahiyeti anlaşılan ve tıbbi müstahzarlara giren sennae (sinameki)14 asır önce Rehberimiz, kabızlık tedavisinde tavsiye etmiştir. Ayrıca kabızlıkta sinemakinin tadının acı gelmesi halinde ise içerisine biraz bal veya hurma, daha sonra da üzerine demirhindi ilavesi gerektiğini söylemiştir. Demirhindi (Tamarindus inrica) yayık dallı, pennat yapraklı büyük bir ağaçtır. Meyva uzun, silindirik ve tesirlidir, açılmaz. Pulpası, Pulpa Damarindorum T.K. adı altında kullanılır. Şeker ve organik asitler taşır. Laksatiftir. Günde 20—100 gr. dozunda müshil olarak kullanılır. Hiç tahriş edici tesiri yoktur. Demirhindi umumiyetle sinemaki ile birlikte kullanılır. Bugün Farmasötik Botanik ve Farmakognozi Yüce Rehberin kabızlık tedavisinde tavsiye ettiği ilaçlarla görüş birliği içindedir.

LİTERATÜR

1— Baktır, E.: ilaç Rehberi, Rehber Tıbbi yay. İstanbul. 1986

2— Baytop,A.: Farmasötik Botanik.Dilek matb. İstanbul. 1983 5:217,307

3— Baytop,T.: Farmakognozi Ders Kitabı. (1). Baha matb. İstanbul, 1972 5: 233

4— claus, E.P.: Pharmacognosy (Third ed.) USA. 1956

5— Denizkuşları,M.: Peygamberimiz ve Tıp. Marifet yay. İstanbul. 1981 s:102

6— Demirhan,A.: Mısır Çarşısı Drogları. (Doktora tezi). Sermet matb. İstanbul. 1975 S: 62, 135

7— Yurdakök,M.: İslamda Çocuk Hekimliği. Öztürk matb.Ankara.1984 s.89