Dedektör Gagalı Ornitorenk

Bir gaganın gönderdiği sinyallerden alınan yeni mesajlar...

Canlılar alemindeki her bir nev'e verilen kabiliyetlerin, aslında fıtratın bağrında binlerce senedir sergilendiğini yeni farkediyoruz. Bunun için hem yüce sanatkârı takdir, hem de bu değişik nimet sofrasından istifade İmkânı ile karsı karsıya bulunmaktayız. Ornitorenk ve onun akıl almaz elektirik hassasiyeti buna güzel bir nümûne teşkil etmektedir.

Avustralya'da, ırmak ve göllerin yakınlarında yaşayan hayvanlardan biri de Ornitorenk (Ornithorynchus anaticus) tir. Bu hayvan memeli olmasına rağmen, bazı hususiyetleri ile diğer memelilerden ayrılır. Erkeklerin arka ayaklarında engerek yılanının dişlerine benzeyen zehirli bir mahmuz bulunur. Bunu düşmanlarından korunmak için kullanır.

Gagalı memelinin, hem yüzmeye hem de toprağı kazmaya elverişli, kıvrık tırnaklı, perdeli ayakları ve ördeğinkine benzeyen güçlü bir gagası vardır. Gaga gibi görünen şey aslında uzamış, hassas bir burun olup ördek gagasının tersine; esnek, yumuşak, parlak ve nemlidir. Dokunmaya ve titreşime karşı son derece hassastır, İçinde birçok sinir ucu vardır.

Son derece obur olan bu hayvan kendi ağırlığının yarısı kadar yiyecek bulmak mecburiyetindedir (3 kg). Yiyecek bulmak için hayvan suya dalarken gözlerini, burun deliklerini ve kulaklarını kapatır. Bu yüzden suyun altında sağır ve kör gibidir. Buna karşılık kendisine çok hassas ve mükemmel olan elektrik! hisler verilmiştir. Bu sayede çamurlu dibi tarayarak karides, salyangoz, solucan ve kurtçuklar gibi ihtiyacı olan besinleri temin eder.

Bu hayvanların mühim hususiyetlerinden birisi de birkaç yüz mikrovolt veya daha zayıf elektrik! sahaları tespit ederek avını bulmasıdır.

Avustralya Üniversitesindeki bir kaç ilim adamı, beş Ornitorenk'i bir seri teste tâbi tutmuş ve elektriğe karşı mükemmel derecedeki hassasiyetlerini tespit etmiştir.

Ornitorenk taze ölmüş bir karides veya buna benzer bir avı hissettiğinde onu buluncaya kadar arar. Fakat, bu hayvan kalem pil bulduğunda, karides parçasını bulduğu zamankinden daha istekli hareket eder. Umumiyetle pille karides arasında seçim hakkı verildiğinde hayvan, daha çok elektrik sinyali yollandığından pile gitmeyi tercih edecektir.

Yapılan tecrübelerde görülmüştür ki bu hayvan, suyun kimyevi terkibindeki elektirikî değişmeden ziyade bizzat elektriği hisseder. Elektriği tespit etme kabiliyetini, önüne çıkan engellerden korunmak için de kullanır. Meselâ bir tecrübede, havuzda yüzerken yolunun üzerine yerleştirilmiş bir plastik parçasına çarptı, fakat bu plastik parçası elektrik yüklü olsaydı, yolladığı sinyaller sayesinde, önüne geldiğinde çarpmamak için bundan kaçacaktı.

Scheich ve meslektaşları, iki Ornitorenk'in gagalarının ön kısmının üçte birine verilen elektrik sinyallerine karşılık meydana gelen beyin dalgalarını kaydettiler. Gaganın bîr kenarındaki 300 mikrovolta kadar olan sinyal, beyninin arka yarısındaki korteks'in bazı merkezlerinde hareketler meydana getirdi.

A caba Ornitorenk, bu kadar küçük elektrik dalgalarını nasıl sezebiliyor? Yüce Yaratıcı tarafından bu hayvanın deri altındaki guddelerinin kanalları içine çok küçük alıcı sinirler yerleştirilmiştir. Bu harika alıcılar, diğer elektriğe hassas türlerin-k inden çok farklı olan trigeminus sinirini oluşturan liflerden çıkarlar. Bu sinirler ise, beyinle gaga arasında dokunmayla ilgili haberleşmeyi sağlarlar.

Canlılar âlemini incelediğimizde, herbir nev'e, kendisine mahsus kabiliyetler ihsan edildiğini müşahade etmekdeyiz. Şimdiye kadar keşfedemediğimiz birçok harika, son derece kompleks mekanizmalar, asırlardır bu canlılar üzerinde rolünü en iyi şekilde oynamaktadırlar. Ornitorenk ve onun akıl almaz elektrik hassasiyeti, buna güzel bir numune teşkil etmektedir.

New Scientist'den derleyen: Fevzi Akgün