Ağaçkakanlar

Ağaçkakanların gagaları ve kafatası kemiklerinin çok sert darbelere karşı koyabilme kabiliyetine sahip oldukları araştırmalar neticesinde ortaya çıkarılmıştır. Asrımızdaki süspansiyon teknolojisinin çok üstünde bir şok absorbe edici (darbe emici) sisteme sahip olarak yaratıldıkları anlaşılmıştır.

Boksörlerin bir çoğu yılda yaklaşık olarak beş saat süren müsabakalarında başlarından ancak ciddi bir kaç darbe almalarına rağmen, genç yaşlarında emekliye ayrılmaya mecbur kalmaktadırlar. Oysa, hayatı boyunca beyni binlerce darbeye maruz kalan ağaçkakanların hali doğrusu düşünmeye değer..

Bir ağaçkakan, yuvasının deliğini kazmak için, günde 5-6 saat bıkıp usanmadan gagasıyla oymacılık yapar durur. Çiftleşme mevsimi boyunca bildiği tek şarkıyı söylemek için ağaç gövdelerinde 500'e yakın delik açmasını ve muntazam bir şekilde bunları yontarak kendine yuva yapışını hiç hayalinizden geçirdiniz mi?..

Birkaç kuş üreme zamanında şarkı söylemesine rağmen, ağaçkakan, diğerlerinden değişik olarak ayrıca kuru ağaç dallarına ve gövdelerine gagasıyla vurarak, ormanda yankılanan bir davul sesiyle şarkısına eşlik eder. Üreme zamanında bir ağaçkakanı ağaç gövdelerine yuva oyarken seyretme imkanını elde edenler, onun fevkalade darbe hızını anlayabilirler.

Avrupa ve Asyada yaşayan Büyük Benekli Ağaçkakan , ağaçlarda oyma işini yaparken saniyede 8-10 darbe indirir. Daha küçük ağaçkakan türleri ise, çok daha süratli darbeler indirebilirler. Bu kuşun bilhassa beyninin, bugüne kadar ciddi bir hasar görmeden nasıl olup da hayatını idame ettirdiği "ornitholog"ların (kuş alimleri) alakasını çeken bir mevzudur.

Ağaçkakanlar umumiyetle ağaç kabukları altındaki böcek ve larvaları yiyerek beslenirler. Tabiat kitabının bu usta marangozları, ağaçların sert olan gövdelerini yontarak 10 kadar yuva odası yaparlar. Ağaçkakan'ın bu maharetinin sırlarını anlıyabilmek için, gaga ve baş anatomisindeki eşsiz san'at ve mühendislik harikasına dikkat etmek gerekir.

Yol inşaatlarında, hava basıncıyla işleyen beton kırma makinası büyük bir gürültüyle çalışmaktayken, onu tutan işçi ellerini koyduğu yere başını koyup birkaç saniyeden fazla tutabilirse, bu tıb otoritelerini hayrete sevk edecek mahiyette bir hadisedir. Beton kırma işçileri, makina ile beyni arasında tampon olarak kollarını kullanır. Aynı şekilde, bir arabanın bozuk yollarındaki sarsıntıları emerek yumuşatan uygun bir süspansiyon sistemi yoksa kısa zamanda bütün aksamı gevşeyerek parçalanabilir.

İlim adamları ağaçkakanın başının ve gagasının anatomik yapısından birçok ilerlemelere yön verebilecek bilgiyi elde edebilmişlerdir. Kuşların çoğunda kafatası kemikleri birleşmiş ve yekpare olarak birbirine kaynaşmış olup, gagaları da alt çenenin hareketiyle açılıp kapanır. Ağaçkakanlar ise, yaptıkları işe uygun olarak, gagaları ile kafatası arasında süngerimsi dokudan müteşekkil bir şok absorbe edici sisteme sahip olarak yaratılmışlardır. Bu elastik doku arabalardaki süspansiyonlardan çok daha mükemmeldir. Zira, bu süngerimsi doku, çok kısa bir zaman aralığında çok sayıdaki vuruşlara karşı koyabilecek yapıdadır.

Kuş. kuru dal üzerinde şarkı söylerken, bu doku her vuruşun darbe gücünü emer. Böylece darbeler zararsız hale getirilerek, saniyede 10 veya daha fazla olan karşı darbelere, kafatasının eşine ender rastlanır bir düzen alması temin edilir. Kuş yuvasını yapmak için ağaçları oymaya başladığı andan itibaren, beynin gagadan geriye doğru hareketi sağlanır. Böylece beyine gelen çok kuvvetli şok dalgası bir saniye içinde emilerek tesirsiz hale getirilir.

Beton Üzerine Şiddetle Vuran Baş

Ağaçlık arazilere ve bahçelere tahtadan, hususi yapılmış kuş yuvalarının kurulması dünyanın birçok yerlerinde yuva sıkıntısı çeken kuşların mesken eksikliğini hafifletmiştir. Fakat Büyük Benekli Ağaçkakanlar da, bu kutuları hemen kolaylıkla kendi tarzlarında oyarlar ve yuva içindeki bedava yumurtaları ve diğer küçük kuşları yemekten kaçınmazlar. Ağaçkakanların bu tahribatını önlemek ve sun'î yuvalardaki küçük kuşları korumak için, Tabiatı Koruma Vakıfları betondan yuva yapmayı tecrübe ettiler. Ancak, bu konuları beton kutular dahi bu inatçı kuşları yıldıramadı. Kendisine mahsus gizli darbe yutucu silahla mücehhez Ağaçkakanlar "Ağaçkakana dirençli" kutular denilen bu yuvalarında giriş kısmını yontarak içeri girmeyi başarmışlardır. Sonunda "ornitholog'lar bu probleme tek çare olarak yuvanın giriş kısmının etrafına kauçuk parçası koymak olduğunu buldular. Bu kauçuk, Ağaçkakanın beynini muhafaza için darbeleri emen süngerimsi kıkırdakla aynı tarzda. kuşun gagasının darbelerini emer ve beton yuvaların ağzını parçalanmaktan korur.

Maalesef, geniş ormanlık arazilerin kesilmesi, ayrıca kuru odunların da Orman İdaresi tarafından yok edilmesi. Ağaçkakan yuvaları için uygun yumuşak odunların veya yaşlı ölü ağaçların yok olmasına sebeboldu. Bunun cezasını da yine ormanlar çekti. Ağaçkakanların besinlerini umumiyetle ağaç kabukları altındaki böcek ve larvalar teşkil ettiği için, bu kuşlar, küçük böcek ve hayvanların kontrolünde çok önemli rol oynar. (USA)'da Ohio eyalet üniversitesinde zoologlardan oluşmuş bir araştırma ekibi, Ağaçkakanların yuva bulamadıkları için ormanları terkettiklerini ve bunun neticesi olarak da bütün ormanların zararlı böceklerle sanldığını ve büyük böcek tahribatının önüne geçilemediğini farkettiler. Bundan dolayı, bu kuşlan ormana geri getirebilmek için plastik ağaçlarla kandırmayı tecrübe ettiler. Yumuşak süngerimsi plastikten yapılan bu sahte ağaçlarla hazırlanan plan, maalesef başansızlıkla neticelendi. Ağaçkakanlar bu sahte ağaçlarda bazı geniş oyuklar açmalarına rağmen yuva yapmadılar ve yumurta bırakmadılar. Muhtemelen bu kuşlar, sun'ı ağaçlar üzerinde üreme mevsimine has olan şarkılarını söylemeye gayret ettiklerinde, bu plastikler kuru odun gibi sesi çınlattıramadığından, kuşlar eşlerini yanlarına çekemiyordu. Ohio'lu araştırıcılar, şimdi de, bu plastik ağaçların üzerini kontrplak gibi yankı yapan bir malzeme ile kaplayarak Ağaçkakanları ormana geri döndürme ve böcek tahribatını önleme ümidiyle çalışmaktadırlar.

Modern teknoloji Ağaçkakanların hayrete düşürücü yaratılışlarını ve darbe vurucu hayat şekillerini taklid etmelerine rağmen, bu kuşların kıkırdağa benziyen şok emici dokularını iyice araştırmaları daha birçok sırları ortaya çıkarabilir. En azından, basınçlı hava makinası operatörünün hayatını çok daha rahatlatabilir.

Ağaçkakanlar, gerek biyoteknik yönden gerek ekolojik denge yönünden insanı düşündüren ve Kâinat kitabının sayfaları arasındaki mânâların alâka ve tenasübü açısından, çok derin ilâhı sırlara ulaştıracak bir mevzu olarak karşımızda tablolaşmaktadır.

Dr. Arif Yılmaz